Boşanmada Kusurun Tazminata Etkisi

Maddi Tazminatın Şartları

Türk Medeni Kanunu m.174/1 uyarınca, boşanmaya sebep olan olaylarda kusuru bulunmayan veya daha az kusurlu olan eş, boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenirse kusurlu eşten maddi tazminat isteyebilir.

Maddi tazminat talebinde bulunabilmek için talep eden eşin, diğerinden daha az kusurlu olması yeterlidir; tamamen kusursuz olması şart değildir. Tazminat miktarı, tarafların ekonomik durumu ve kusur derecesi dikkate alınarak belirlenir.

Manevi Tazminatın Şartları

m.174/2 gereğince, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakları saldırıya uğrayan eş, kusurlu olan diğerinden manevi tazminat isteyebilir; bu talep de daha az kusurlu veya kusursuz olma şartına bağlıdır.

Manevi tazminatta amaç, uğranılan elem ve üzüntünün kısmen giderilmesidir; miktar belirlenirken tarafların sosyal ve ekonomik durumu, olayın ağırlığı ve hakkaniyet ilkesi göz önünde bulundurulur.

Tazminat Talebinin İleri Sürülmesi

Tazminat talepleri, kural olarak boşanma davasıyla birlikte ileri sürülür; boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrıca tazminat davası açılabilmesi için boşanma davasında bu hakkın saklı tutulmuş olması gerekir.

Kusurun tespiti, boşanma davasının gerekçesinde yapılan değerlendirmeyle sıkı sıkıya bağlıdır; bu nedenle tazminat talebi olan tarafın dava dilekçesinde kusur olgularını somut şekilde ortaya koyması önem taşır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Boşanma ve buna bağlı tazminat talepleri aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (Türk Medeni Kanunu m.168). Tazminat talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürüldüğünde ayrı bir yetki incelemesi yapılmaz; talep, boşanmanın eki niteliğinde değerlendirilir ve aynı dosyada karara bağlanır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dahi yargılama, aile hukukuna özgü usul kuralları çerçevesinde yürütülür.

Boşanma kararı kesinleştikten sonra bağımsız olarak açılan tazminat davasında ise genel yetki kuralı uygulanır ve dava, davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6). Aile mahkemesinin görevi kamu düzenine ilişkin olduğundan, yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır. Yabancı unsurlu boşanmalarda, yurt dışında verilen kararın Türkiye bakımından sonuç doğurabilmesi için tanıma ve tenfiz kararı gerekir; tanınmamış bir yabancı karara dayanılarak tazminat istenmesi mümkün değildir. Tazminat talebi boşanma dosyasındaki kusur belirlemesiyle bağlantılı olduğundan, kesinleşen karardaki tespitler bu davada esas alınır.

Süreler ve Zamanaşımı

Boşanmanın kesinleşmesinden sonra açılacak maddi ve manevi tazminat davaları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (Türk Medeni Kanunu m.178). Bu süre, evliliğin boşanma ile sona ermesinden doğan dava hakları bakımından uygulanır. Tazminat talebi boşanma davası içinde ileri sürülmüşse ayrıca bir süre işlemez; talep, yargılama sırasında usul kurallarına uygun biçimde artırılabilir. Süre geçtikten sonra açılan davada karşı taraf zamanaşımı definde bulunursa talep reddedilir. Talebin maddi mi yoksa manevi tazminata mı ilişkin olduğu dilekçede açıkça belirtilmelidir.

Zamanaşımı defi mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir. Bir yıllık süre, boşanma kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar; kararın verildiği tarih değil, kesinleşme tarihi esas alınır. Kanun yolu incelemesi sürerken bu süre işlemez. Yoksulluk nafakası gibi boşanmanın diğer mali sonuçlarına ilişkin talepler de aynı bir yıllık süreye tabidir. Bu nedenle boşanma dosyasında ileri sürülmeyen istemler bakımından kesinleşme tarihinin dikkatle takip edilmesi gerekir. Kesinleşme şerhi taşıyan karar örneğinin temini, sürenin hesaplanmasında ilk yapılacak işlemdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tazminat isteyebilmek için tamamen kusursuz olmak gerekir mi?

Hayır, talep eden eşin diğerinden daha az kusurlu olması yeterlidir; tam kusursuzluk şart değildir.

Maddi ve manevi tazminat birlikte istenebilir mi?

Evet, şartları sağlandığı takdirde boşanma davasında hem maddi hem manevi tazminat birlikte talep edilebilir.

Tazminat talebi boşanmadan sonra ayrıca açılabilir mi?

Boşanma davasında bu hak saklı tutulmuşsa, karar kesinleştikten sonra ayrı bir tazminat davası açılabilir.