Tanıma ve Tenfiz Davası

Tanıma ve Tenfiz Nedir?

Yabancı bir mahkeme tarafından verilen kararların Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi için tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir. Tanıma, yabancı kararın kesin hüküm ve kesin delil olarak kabul edilmesini; tenfiz ise kararın Türkiye'de icra edilebilir hâle gelmesini sağlar (MÖHUK).

Örneğin yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye'de nüfusa işlenebilmesi için tanıma gereklidir.

Koşullar

Tanıma ve tenfiz için; kararın kesinleşmiş olması, Türkiye ile karşı devlet arasında karşılıklılık (tenfizde) bulunması, kararın kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve savunma hakkına uyulmuş olması aranır (MÖHUK m.50 vd.).

Bu koşulların varlığı mahkemece incelenir.

Görevli Mahkeme ve Süreç

Tanıma ve tenfiz davalarında kural olarak asliye mahkemeleri görevlidir; boşanma gibi aile hukukuna ilişkin kararlarda aile mahkemeleri yetkilidir. Süreç, yabancı kararın aslı ve usulüne uygun çevirisi ile yürütülür.

Belgelerin eksiksiz ve usulüne uygun sunulması, sürecin hızlı sonuçlanmasını sağlar.

Yetkili Mahkeme ve Yargılama Usulü

Tenfiz kararları bakımından görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesidir. Türkiye'de yerleşim yeri veya sakin olduğu bir yer bulunmuyorsa istem, Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birine yöneltilebilir (5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.51). Aile hukukuna ilişkin yabancı kararlarda ise aile mahkemesi görevlidir. Yalnızca tanıma isteniyorsa karşılıklılık koşulu aranmadığından, talebin tanıma mı yoksa tenfiz mi olduğunun dilekçede açıkça belirtilmesi gerekir. Bu ayrım yargılamanın kapsamını belirler.

Tenfiz istemine ilişkin dilekçe, duruşma günü ile birlikte karşı tarafa tebliğ edilir ve istem basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenerek karara bağlanır (MÖHUK m.55). Karşı taraf yalnızca tenfiz şartlarının bulunmadığını ya da yabancı ilamın kısmen veya tamamen yerine getirilmiş olduğunu yahut yerine getirilmesine engel bir sebep doğduğunu ileri sürerek itiraz edebilir. Yabancı kararın esası yeniden incelenmez; bu sınır, tanıma ve tenfiz kurumunun temel özelliğidir. Yabancı kararın kesinleştiğine ilişkin şerhin ve apostil ya da konsolosluk onayının bulunmaması, uygulamada en sık karşılaşılan eksikliktir.

Nüfus Müdürlüğüne Başvuru ile Tescil

Yabancı ülke adli veya idari makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline ya da mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin verilen kararlar, kanunda aranan koşullar sağlandığında dava açılmasına gerek kalmadan nüfus kütüğüne tescil edilebilir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A). Bu yol, mahkeme sürecine göre çok daha kısa sürede sonuç verdiğinden uygulamada sıkça tercih edilmektedir ve yargı yükünü de azaltmaktadır. Tescil yolu yalnızca kanunda sayılan karar türleri bakımından geçerli olduğundan, velayet veya nafakaya ilişkin hükümler için ayrıca dava açılması gerekebilir. Bu husus başvuru öncesinde değerlendirilmelidir.

Başvurunun taraflarca bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte yapılması esastır; taraflardan birinin ölmüş ya da yabancı olması hâlinde tek taraflı başvuru mümkündür. Başvuru, yurt dışında dış temsilciliklere, yurt içinde il veya ilçe nüfus müdürlüklerine yapılır. Kararın usulüne uygun biçimde onaylanmış örneği ile yeminli tercüman tarafından yapılmış çevirisinin sunulması gerekir. Başvurunun reddi hâlinde ilgililer, tanıma ve tenfiz davası açma imkânını korur. Başvuru sırasında kimlik belgeleri, evlilik kaydına ilişkin bilgiler ve vekâletname gibi evrakın eksiksiz sunulması süreci hızlandırır. Eksik evrak başvurunun reddine yol açar.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışı boşanma Türkiye'de geçerli mi?

Yabancı boşanma kararının Türkiye'de sonuç doğurması için tanıma davası açılması gerekir; aksi hâlde nüfus kayıtlarına işlenmez.

Tanıma ile tenfiz farkı nedir?

Tanıma, yabancı kararın kesin hüküm/delil olarak kabulüdür; tenfiz ise kararın Türkiye'de icra edilebilir hâle gelmesidir.

Hangi mahkeme görevlidir?

Kural olarak asliye mahkemeleri; boşanma gibi aile hukuku kararlarında aile mahkemeleri görevlidir.