Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedir?

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinde düzenlenen ve uygulamada en sık başvurulan genel boşanma sebebidir. Eşler arasındaki ortak hayatın, taraflardan beklenemeyecek ölçüde çekilmez hâle gelmesi durumunda her eş boşanma davası açabilir.

Bu sebep belirli bir olaya bağlı değildir; sürekli geçimsizlik, güven sarsıcı davranışlar, şiddet, sadakatsizlik, ailevi sorumlulukların ihmali gibi pek çok olgu birlikte değerlendirilerek birliğin temelinden sarsılıp sarsılmadığı tespit edilir.

Kusur Değerlendirmesi ve İspat

Hâkim, evlilik birliğinin sarsılmasına yol açan olaylarda tarafların kusur derecesini araştırır. Davacının kusuru daha ağırsa, davalının açılan davaya itiraz hakkı gündeme gelebilir (TMK m.166/2). Kusur, tazminat ve nafaka taleplerinin belirlenmesinde de doğrudan etkilidir.

İspat; tanık beyanları, mesaj ve yazışmalar, sosyal medya kayıtları, fatura ve belgeler ile sağlanır. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller değerlendirme dışı bırakılabileceğinden, delillerin usulüne uygun toplanması önemlidir.

Anlaşmalı Boşanmaya Dönüşmesi

Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumunda anlaşmışsa, hazırlanan protokolün hâkimce uygun bulunmasıyla anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3) mümkündür. Çekişmeli olarak açılan dava, yargılama sırasında tarafların uzlaşmasıyla anlaşmalıya dönüşebilir.

Tazminat ve Nafaka

Boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu taraf, maddi ve manevi tazminat (TMK m.174) talep edebilir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine, kusuru daha ağır olmamak kaydıyla yoksulluk nafakasına (TMK m.175) hükmedilebilir. Çocuklar için iştirak nafakası ayrıca belirlenir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Boşanma davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Bu kural davacıya seçim imkânı tanır. Yetki kuralı kesin nitelikte olmadığından, davalı süresinde yetki itirazında bulunmazsa dava açıldığı yerde görülmeye devam eder. Yetki itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir.

Boşanma davasıyla birlikte nafaka, tazminat, velayet ve mal rejiminin tasfiyesi talepleri de ileri sürülebilir. Ancak mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talep, boşanma kararı kesinleşmeden karara bağlanamaz; bu nedenle uygulamada tasfiye ayrı bir davada görülür veya bekletici mesele yapılır. Yabancılık unsuru taşıyan evliliklerde yetki ve uygulanacak hukuk bakımından milletlerarası özel hukuk kuralları devreye girer. Tarafların yurt dışında yaşaması, Türk mahkemelerinin yetkisini tek başına ortadan kaldırmaz.

Dava Süresince Alınabilecek Geçici Önlemler

Hâkim, boşanma davası açıldıktan sonra davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Bu önlemler için ayrıca talep şart değildir; ancak uygulamada taraflar somut isteklerini dilekçelerinde açıkça belirtir. Tedbir kararı dava sonuçlanıncaya kadar geçerlidir ve koşullar değişirse kaldırılabilir veya değiştirilebilir. Kararın uygulanması için ayrıca icra takibi yapılması gerekebilir.

Geçici önlemler kapsamında eşlerden biri lehine tedbir nafakasına, ortak çocuk için velayetin geçici olarak düzenlenmesine ve kişisel ilişki kurulmasına karar verilebilir. Aile içi şiddet iddiası varsa, ailenin korunmasına ilişkin özel kanun uyarınca uzaklaştırma ve konuta yaklaşmama gibi koruyucu tedbirler ayrıca istenebilir. Tedbir kararlarına karşı itiraz yolu açıktır ve talebin gerekçesiyle birlikte sunulması beklenir. Bu kararlar boşanmanın esasını etkilemez; kusur değerlendirmesi bakımından bağlayıcı bir sonuç doğurmaz. Tedbir nafakasının miktarı, tarafların ekonomik durumu ve çocuğun ihtiyaçları gözetilerek belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlilik birliğinin sarsılması davasında kusur şart mı?

Boşanmaya karar verilebilmesi için ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi yeterlidir; ancak kusur, tazminat ve nafaka taleplerinin belirlenmesinde dikkate alınır. Tamamen kusurlu eşin açtığı davaya diğer eş itiraz edebilir.

Dava ne kadar sürer?

Delil ve tanık sayısına, çocukların durumuna ve istinaf-temyiz aşamalarına göre değişir. Çekişmeli boşanma, anlaşmalı boşanmaya göre daha uzun sürer.

Hangi mahkemede ve nerede açılır?

Aile mahkemesinde; eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir.