Evlilikte ve Boşanmada Soyadı

Evlenmede Soyadı

Türk Medeni Kanunu m.187'nin, kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını ve kocasının soyadı önünde önceki soyadını kullanmasını düzenleyen cümleleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş, iptal 28/1/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten itibaren kadının evlenmekle kocasının soyadını alma zorunluluğu bulunmamakta; kadın evlenmeden önceki soyadını kullanmaya devam edebilmektedir.

Güncel Yargı Yaklaşımı

İptal kararından önce bu sonuç yargı içtihadıyla sağlanıyordu. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, kadının evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanmasına izin verilmemesini AİHS m.8 ile bağlantılı olarak m.14'e aykırı bulmuş (Ünal Tekeli/Türkiye, B. No: 29865/96, 16/11/2004); Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarında Anayasa m.90/5 uyarınca sözleşme hükümlerinin esas alınması gerektiğini belirtmiş (Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013; Gülsüm Genç, B. No: 2013/4439, 6/3/2014); Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ise kadının önceki soyadını tek başına kullanabilmesi için haklı bir nedenin bulunmasına gerek olmadığını vurgulamıştır (E.2014/889, K.2015/2011, 30/9/2015). 28/1/2024 tarihinden itibaren ise bu sonuç için içtihada dayanmaya gerek kalmamıştır; kural doğrudan yürürlükten kalkmıştır.

Boşanmada Soyadı

Boşanma hâlinde kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Ancak kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlaması hâlinde, talebi üzerine bu soyadını kullanmasına izin verilebilir.

Çocukların Soyadı

Evlilik içinde doğan çocuğun soyadı ile evlilik dışı çocuğun soyadına ilişkin kurallar ayrıca düzenlenmiştir. Velayet ve soybağı durumuna göre çocuğun soyadı belirlenir.

Hukuki Destek

Soyadı kullanımına ilişkin talepler, güncel hukukî duruma göre titizlikle değerlendirilmelidir. Bu konudaki başvurularınızda hukuki destek alabilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Soyadına ilişkin taleplerde görevli mahkeme, talebin niteliğine göre değişir. Boşanan kadının, boşandığı eşin soyadını kullanmaya devam etmesine izin verilmesi istemi aile mahkemesinde incelenir; bu talep boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi sonradan ayrı bir dava olarak da açılabilir. Nüfus kaydındaki soyadının düzeltilmesine yönelik davalar ise asliye hukuk mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya, asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Talebin niteliğinin baştan doğru belirlenmesi, görevsizlik kararıyla vakit kaybedilmesini ve yeniden harç ödenmesini önleyen önemli bir ayrıntıdır.

Nüfus kaydının düzeltilmesi davaları, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca ilgili nüfus müdürlüğü husumet gösterilerek açılır ve yargılamada Cumhuriyet savcısı ile nüfus müdürlüğü temsilcisinin bulunması aranır. Yetkili mahkeme kural olarak davacının yerleşim yeri mahkemesidir. Bu davalarda verilen kararlar kesinleşmeden nüfus kütüğüne işlenmez; bu nedenle kararın kesinleşme şerhiyle birlikte nüfus müdürlüğüne gönderilmesi gerekir. Aksi hâlde lehe verilen karar fiilen sonuç doğurmaz. Kesinleşen kararın kütüğe işlenmesinin ardından kimlik, pasaport ve diğer resmî belgelerin yenilenmesi de ayrıca takip edilmelidir.

Süreç Nasıl İşler

Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yürürlüğe girdiği 28/1/2024 tarihinden itibaren, kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını ve önceki soyadını ancak kocasının soyadı önünde kullanabilmesini öngören kural yürürlükte değildir. Bu nedenle evlenen kadının kendi soyadını taşımaya devam etmesi için izin alması, haklı bir neden göstermesi ya da dava açması gerekmez; evlenme sırasında evlendirme memuruna yapılacak yazılı tercih bildirimine dayanan eski usul de ortadan kalkmıştır. İptalden önce kurulan evliliklerde nüfus kaydında kocasının soyadı yazılı olan kadının yalnızca kendi soyadına dönmek istemesi hâlinde nüfus müdürlüğüne yazılı başvuru yapılır; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun ek 3. maddesi, soyadı tercihindeki benzer geçişlerin yazılı talep üzerine nüfus müdürlüğünce yerine getirileceğini öngörmektedir. Başvurunun idari yoldan karşılanmaması hâlinde yargı yoluna gidilir. İşlemin nüfus kütüğüne tescili, soyadının resmî belgelerde kullanılabilmesi bakımından zorunludur; başvurunun bizzat ya da usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletnameyle yapılması aranır.

Boşanmadan sonra eski eşin soyadının kullanılmasına izin verilmesi talebinde, kadının bu soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun eski eşe zarar vermeyeceği ispatlanmalıdır. Mesleki tanınırlık ve ticari faaliyet, bu menfaatin dayanağı olarak ileri sürülebilir. İzin verildikten sonra koşullar değişirse, eski eş izin kararının kaldırılmasını isteyebilir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 173. maddesi bu imkânı düzenlemiştir; talep, değişen koşulların somut biçimde ortaya konulmasına bağlıdır. Çocukların soyadına ilişkin talepler ise velayet ve soybağı hükümleriyle birlikte ayrıca değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlenen kadın yalnızca kendi soyadını kullanabilir mi?

Evet. Türk Medeni Kanunu m.187'nin kadının kocasının soyadını almasını öngören cümleleri Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir; bu iptal sonrasında kadın evlendikten sonra yalnızca kendi soyadını kullanabilmektedir. Talepler nüfus müdürlüğüne başvuruyla yürütülmekte olup güncel idari düzenlemelerin takip edilmesi yerinde olur.

Boşanan kadın eski eşinin soyadını kullanmaya devam edebilir mi?

Kural olarak kadın, boşanmayla evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m.173). Ancak boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispatlarsa, istemi üzerine hâkim bu soyadını taşımasına izin verir. Koca, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Boşanmadan sonra soyadı için hangi yol izlenir?

Eski eşin soyadını kullanma izni, TMK m.173/2 uyarınca aile mahkemesinden talep edilir; bu talep boşanma davası içinde ya da sonrasında ayrı bir davayla ileri sürülebilir. Menfaatin varlığı ve kocaya zarar verilmeyeceği ispatlanmalıdır. Nüfus kaydındaki değişiklik, kararın kesinleşmesinin ardından yapılır.