Evliliğin Mutlak Butlanı ve Sonuçları

Mutlak Butlan Sebepleri

Türk Medeni Kanunu m.145 uyarınca eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, ayırt etme gücünden yoksun bulunması, hısım olması veya devam eden bir evliliği varken ikinci evlilik yapması mutlak butlan sebeplerindendir.

Bu sebepler kamu düzenini yakından ilgilendirdiğinden, mutlak butlan davası cumhuriyet savcısı tarafından da resen açılabilir; tarafların bu konuda iradesi butlan davasının açılmasını engellemez.

Dava Açma Hakkı ve Süreler

Mutlak butlan davasını, m.146 gereğince ilgisi bulunan herkes ve cumhuriyet savcısı açabilir; bu dava herhangi bir süreye tabi değildir ve eşler ölene kadar veya delil bulunduğu sürece açılabilir.

Ancak önceki evliliğin sona ermesi veya evlenme engelinin sonradan ortadan kalkması gibi durumlarda, m.147 hükmü gereğince butlan davası açma hakkı bazı hallerde sınırlanabilir; örneğin evlenmeye ehil olmayan kişi sonradan ehliyet kazanırsa dava hakkı kısıtlanır.

Butlan Kararının Sonuçları

Mutlak butlanla batıl sayılan evlilik, m.156 gereğince karar kesinleşinceye kadar geçerli bir evlilik gibi sonuç doğuran, geçiciliği mahkeme kararıyla sabit olan bir ilişki niteliğindedir; yani butlan kararı geriye değil ileriye etkilidir.

Butlan kararı kesinleştiğinde, iyiniyetli eş bakımından boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin hükümler kıyasen uygulanır; çocukların soybağı ve velayeti de boşanmadaki esaslara göre düzenlenir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Yargılama Usulü

Mutlak butlan davası, 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Türk Medeni Kanunu m.160, butlan davasında aksine hüküm bulunmadıkça boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını öngörür. Buna bağlı olarak yetki, m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesine aittir. Yetki itirazı süresinde ileri sürülmezse mahkeme yetkili hâle gelir ve dosya esastan incelenmeye devam edilir.

Yargılamada hâkim, kamu düzenine ilişkin sebepleri resen araştırır ve tarafların ikrarıyla bağlı kalmaz. Nüfus kayıtları, evlenme dosyası, sağlık kurulu raporları ve tanık beyanları başlıca delillerdir; ayırt etme gücü tartışmasında adlî tıp incelemesi gündeme gelir. Mutlak butlan davası açma hakkı mirasçılara geçmez, ancak mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilir. Karar kesinleşmeden nüfus kaydına işlenmez ve sonuçlarını doğurmaz. Cumhuriyet savcısının resen dava açabildiği hâllerde, davanın kamu düzenine ilişkin niteliği yargılamanın tümünü etkiler ve deliller resen toplanır.

Çocukların Durumu ve İyiniyetli Eşin Korunması

Butlan kararı, evliliği baştan yok saymaz. Türk Medeni Kanunu m.157 uyarınca mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır; çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Böylece velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası talepleri boşanma davasındaki esaslara göre karara bağlanır ve çocuğun soybağı korunmuş olur. Çocuklar bakımından doğan bu koruma, evliliğin geçersizliğinden bağımsız olarak nüfus kayıtlarına da yansıtılır; soybağına ilişkin kayıtlar bu doğrultuda düzeltilir.

Evlenirken iyiniyetli olan eş, bu evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur (m.158). Mal rejiminin tasfiyesi, maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası talepleri de boşanmaya ilişkin hükümlere göre değerlendirilir. Bu nedenle butlan davasında yalnızca evliliğin geçersizliği değil, tasfiyeye ilişkin talepler de birlikte ileri sürülmelidir. Talep edilmeyen kalemler hakkında karar verilemeyeceğinden, dava dilekçesinin kapsamı sonuçları doğrudan belirler. İyiniyetin bulunmadığı hâllerde kişisel durumun korunmasına ilişkin kural uygulanmaz ve sonuçlar farklılaşır; iyiniyetin varlığı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mutlak butlan davasını kim açabilir?

İlgisi bulunan herkes ve cumhuriyet savcısı mutlak butlan davası açabilir; dava herhangi bir süreye tabi değildir.

Butlan kararı evliliği geçmişe etkili olarak mı ortadan kaldırır?

Hayır, butlan kararı kesinleşinceye kadar evlilik geçerli sayılır; karar ancak kesinleştikten sonra ileriye etkili sonuç doğurur.

Butlanla sona eren evlilikte çocukların durumu ne olur?

Çocukların soybağı etkilenmez; velayet ve nafaka gibi konularda boşanmaya ilişkin hükümler kıyasen uygulanır.