Evlilik Sırasında Mal Rejiminin Değiştirilmesi

Sözleşmeyle Rejim Değişikliği

Türk Medeni Kanunu m.202 uyarınca eşler arasında yasal mal rejimi, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden biri sözleşmeyle kararlaştırılabilir; sözleşme evlenmeden önce veya evlilik süresince yapılabilir.

Mal rejimi sözleşmesi, m.205 gereğince noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; taraflar evlenme başvurusu sırasında evlendirme memuruna da yazılı beyanda bulunarak seçtikleri rejimi bildirebilir. Rejim değişikliği ancak sözleşmenin kurulmasından sonraki döneme etkili olur.

Olağanüstü Mal Rejimine Geçiş

Haklı bir sebebin varlığı halinde, eşlerden biri mahkemeden mevcut rejimin mal ayrılığına dönüştürülmesini isteyebilir; m.206 uyarınca özellikle diğer eşin malvarlığının borca batık olması, istemde bulunanın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi, malvarlığı, geliri veya borçları hakkında bilgi vermekten kaçınması ya da sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması hâllerinde haklı sebebin varlığı kabul edilir.

Mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden birine karşı icra takibinde bulunan alacaklının, haczin uygulanmasında zarara uğraması hâlinde m.210 gereğince hâkimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebileceği kanunda düzenlenmiştir; bu düzenleme alacaklıların korunmasını amaçlar.

Değişiklikten Sonraki Tasfiye

Rejim değişikliği kararı kesinleştiğinde, önceki rejimin tasfiyesi yapılır ve eşler arasındaki mal ilişkileri yeni rejime göre düzenlenmeye başlar; bu tasfiyede önceki rejime ilişkin hükümler uygulanır.

Sözleşmeyle yapılan rejim değişikliklerinde geriye dönük etki kural olarak aranmaz; ancak eşler sözleşmede açıkça kararlaştırmışlarsa evlilik tarihine kadar geriye etkili sonuç doğuracak şekilde de anlaşabilirler.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Mal rejimine ilişkin uyuşmazlıklar, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca aile mahkemesinin görev alanına girer. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde davalara, asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Olağanüstü mal rejimine geçiş, yani mevcut rejimin mal ayrılığına dönüştürülmesi istemi de bu mahkemede görülür. Alacaklının, borçlu eşin mal rejimi nedeniyle alacağını elde edememesi durumunda açacağı dava bakımından da görev aynı şekilde belirlenir; talebin niteliği değişse de görevli yargı yeri değişmez.

Yetki bakımından mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar için Türk Medeni Kanunu m.214 özel bir kural getirir. Buna göre rejim ölümle sona ermişse ölenin son yerleşim yeri mahkemesi; boşanma, evliliğin iptali veya hâkim kararıyla mal ayrılığına geçilmesi durumunda bu davalarda yetkili olan mahkeme; diğer hâllerde ise davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Rejim değişikliğine ilişkin talepler bakımından ise genel yetki kuralları uygulanır. Yetki itirazının ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülmesi gerekir; aksi hâlde mahkeme yetkili hâle gelir.

Süreç Nasıl İşler

Sözleşme yoluyla değişiklikte süreç, eşlerin seçmek istedikleri rejim üzerinde anlaşmasıyla başlar ve noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılan sözleşmeyle tamamlanır. Sözleşme ancak ayırt etme gücüne sahip kişilerce yapılabilir; küçük ve kısıtlılar bakımından yasal temsilcinin rızası aranır. Noter, tarafların kimliğini ve iradesini tespit ederek metni düzenler ve taraflarca imzalanır. Seçilen rejim, kural olarak sözleşmenin kurulmasından sonraki döneme etki eder; geçmişe yönelik sonuç doğurması için ayrıca tasfiyeye ilişkin iradenin açıkça ortaya konulması gerekir. Sözleşmenin bir örneğinin taraflarca saklanması, ileride tasfiye aşamasında rejimin başlangıç tarihinin ispatını kolaylaştırır.

Mahkeme yoluyla değişiklikte ise dava dilekçesiyle birlikte haklı sebebin dayanakları ortaya konulur; diğer eşin malvarlığının borca batık olması, menfaatlerin tehlikeye düşürülmesi, bilgi vermekten kaçınılması veya alacaklının haczin uygulanmasında zarara uğraması bu kapsamda değerlendirilir. Mahkeme, tarafları dinler, banka ve tapu kayıtlarını, icra dosyalarını ve gerektiğinde bilirkişi raporunu değerlendirerek karar verir. Mal ayrılığına geçilmesine karar verilirse önceki rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2) ve tasfiye edilir. Geçişi haklı kılan sebepler ortadan kalkarsa, eşlerden birinin istemiyle hâkim eski mal rejimine dönülmesine karar verebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mal rejimi sözleşmesi nasıl yapılır?

Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; evlenme başvurusu sırasında evlendirme memuruna yazılı beyanla da rejim seçimi bildirilebilir.

Mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçiş mümkün müdür?

Evet, haklı bir sebebin varlığı halinde eşlerden biri mahkemeden mevcut rejimin mal ayrılığına dönüştürülmesini isteyebilir.

Alacaklılar rejim değişikliği talep edebilir mi?

Evet, mal ortaklığını kabul etmiş eşlerden birine karşı icra takibinde bulunan ve haczin uygulanmasında zarara uğrayan alacaklı, mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir (TMK m.210).