Evlat Edinmenin Kaldırılması (Kaldırma Davası)

Kaldırma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu'nda evlat edinmenin kaldırılması sebepleri sınırlı olarak sayılmıştır.

Yasal sebep bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası alınması gereken kişiler, küçüğün menfaati bunun sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse hâkimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m.317).

Başvuru Hakkı Olanlar

Kaldırma talebini evlat edinen, evlatlık veya evlatlığın yasal temsilcisi ileri sürebilir; küçük veya kısıtlı evlatlık adına bu başvuru yasal temsilcisi tarafından yapılır.

Resmi makamlar da bazı hallerde, özellikle kamu düzenini ilgilendiren durumlarda, ilgili mercilere bildirimde bulunarak kaldırma davasının açılmasına zemin hazırlayabilir.

Kaldırma Kararının Sonuçları

Evlat edinmenin kaldırılmasına ilişkin karar kesinleştiğinde, evlatlık ile evlat edinen ve hısımları arasındaki soybağına dayalı hukuki ilişkiler sona erer; evlatlık, önce sahip olduğu soybağlarına geri döner.

Kaldırma kararı, kural olarak ileriye etkilidir; karardan önce doğmuş haklar ve yükümlülükler kural olarak etkilenmez, ancak velayet ve miras gibi konularda kararın kesinleştiği tarih esas alınır.

Süreler ve Hak Düşürücü Süre

Evlat edinmenin kaldırılması istemi süresiz değildir. Türk Medeni Kanunu m.319 uyarınca dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir, tarafların iradesiyle uzatılamaz ve zamanaşımından farklı olarak kesilmez ya da durmaz. Sürenin başlangıcı, sebebin fiilen öğrenildiği andır. Bu nedenle öğrenme tarihinin somut delillerle ortaya konulması, davanın esasının incelenip incelenmeyeceği bakımından belirleyici olur ve dilekçede açıkça açıklanmalıdır. Sürenin dolup dolmadığı, esasa girilmeden önce öncelikle incelenir.

Rızanın bulunmaması nedeniyle açılan davalarda da, esasa ilişkin diğer noksanlıklara dayanan istemlerde de aynı süre sınırı geçerlidir. Sürenin geçmesi, evlat edinme ilişkisinin kural olarak devam etmesi sonucunu doğurur ve sonraki tarihli talepler süre yönünden reddedilir. Küçük veya kısıtlı evlatlık adına açılacak davalarda yasal temsilcinin öğrenme tarihi esas alınır; temsilcinin hareketsiz kalması, ilgilinin hak arama imkânını fiilen ortadan kaldırabilir. Bu nedenle sebep öğrenildiğinde beklemeden değerlendirme yapılması ve delillerin toplanması gerekir. Tanık ve belge listesinin dava dilekçesiyle birlikte sunulması usul yönünden zorunludur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Evlat edinmenin kaldırılmasına ilişkin davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde davaya, asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Bu dava, çekişmesiz yargı işi niteliğindeki evlat edinme kararından farklı olarak çekişmeli yargıya tabidir ve karşı tarafa yöneltilir; taraf teşkilinin doğru kurulması usul yönünden zorunludur. Yargılamada aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin özel düzenleme ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri birlikte uygulanır ve basit yargılama usulüne ilişkin kurallar gözetilir. Görevsizlik hâlinde dosya, talep üzerine görevli mahkemeye gönderilir.

Yetki bakımından genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6). Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verildiğinden kaldırma davasında da çoğunlukla aynı yer mahkemesine başvurulur. Küçüğün üstün yararı gözetilerek mahkeme uzman görüşüne başvurabilir, tarafları ve gerektiğinde çocuğu dinleyebilir ve koruyucu tedbirler alabilir. Kararın kesinleşmesinden sonra nüfus kayıtlarında gerekli düzeltmelerin yapılması için ilgili müdürlüğe bildirimde bulunulur; bu bildirim yapılmadıkça kayıtlar eski hâliyle görünmeye devam eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlat edinme hangi hallerde kaldırılabilir?

Evlatlık ile evlat edinen arasındaki ilişkinin önemli bir sebep nedeniyle çekilmez hale gelmesi durumunda kaldırma davası açılabilir.

Kaldırma davasını kimler açabilir?

Evlat edinen, evlatlık veya evlatlığın yasal temsilcisi bu davayı açabilir.

Kaldırma kararı geçmişe etkili midir?

Hayır, karar kural olarak ileriye etkilidir; önceki hak ve yükümlülükler kural olarak etkilenmez.