Bağlantılı haklar, eseri yorumlayan ve kamuya ulaştıran kişilerin emeğini koruyan haklardır. Bu hakların izinsiz kullanımı, eser sahibinin haklarından bağımsız biçimde hukuki ve cezai sorumluluk doğurur.
5846 sayılı FSEK m.80, eser sahibinin haklarına komşu haklar ile film yapımcılarının haklarını düzenler. İcracı sanatçılar, fonogram yapımcıları ile radyo-televizyon kuruluşları bağlantılı hak sahibi olarak korunur.
İcracı sanatçı, bir eseri özgün biçimde yorumlayan kişidir; fonogram yapımcısı ise seslerin ilk tespitini gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişidir. Yayın kuruluşları da kendi yayınları üzerinde koruma elde eder.
İcracı sanatçının icrasının tespiti, çoğaltılması, satılması, umuma iletilmesi gibi kullanımlar iznine bağlıdır. Fonogram yapımcısı da tespitinin çoğaltılması ve yayılması üzerinde münhasır yetkilere sahiptir.
Bu haklar, eser sahibinin haklarına halel getirmeksizin ayrıca korunur. Dolayısıyla bir müzik eserinin kullanımı için hem eser sahibinden hem de ilgili bağlantılı hak sahiplerinden izin alınması gerekebilir.
Bağlantılı hakların izinsiz kullanımı halinde hak sahibi, FSEK'in koruma hükümlerine dayanarak tecavüzün ref'i ve men'i ile tazminat taleplerinde bulunabilir. Maddi ve manevi tazminat yanında elde edilen kazancın istenmesi de mümkündür.
İzinsiz kullanım aynı zamanda cezai sorumluluk da doğurabilir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadı, bağlantılı hak sahibinin eser sahibinden bağımsız olarak dava açma ehliyetini kabul eder.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkeme, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir (5846 sayılı FSEK m.76; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.156/1). Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde, ilgili dava ve işlere Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemelerince bakılır. Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir ve resen gözetilir.
Yetki bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun kuralları uygulanır; kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bağlantılı hakka tecavüz haksız fiil niteliği taşıdığından, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yahut gelme ihtimalinin bulunduğu yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.16). Ceza yönünden ise suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir. Birden çok hak sahibinin aynı kullanımdan zarar gördüğü hâllerde davaların birlikte görülmesi, çelişkili kararların önlenmesini sağlar. Yetki itirazının süresinde ileri sürülmemesi hâlinde ise davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir.
FSEK kapsamında açılacak hukuk davalarında mahkeme, davacının iddianın doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturmaya yeter miktarda delil sunması hâlinde; korunmakta olan eserleri, fonogramları, icraları, filmleri ve yayınları kullananlardan, bu Kanunda öngörülen izin ve yetkileri aldıklarına dair belgeleri veya yararlanılan tüm eser, fonogram, icra, film ve yayınların listelerini sunmasını isteyebilir (FSEK m.76/2). Bu düzenleme, hak sahibinin elinde bulunmayan bilgilere ulaşmasını sağlayan pratik bir araçtır. Bu imkân, çok sayıda eser ve icranın toplu biçimde kullanıldığı işletmelerde belirleyici olur.
Belirtilen belge veya listelerin sunulamaması, tüm eser, fonogram, icra, film ve yayınların haksız kullanılmakta olduğuna karine teşkil eder. Böylece ispat yükü fiilen kullanıcı tarafına kayar. Uygulamada ayrıca yayın kayıtları, mekân denetim tutanakları, dijital platform raporları, meslek birliği kayıtları ve noter tespitleri kullanılır. Delillerin kaybolma ya da değişme ihtimali bulunan hâllerde delil tespiti istenmesi ve ihtiyati tedbir yoluna başvurulması, sonradan doğacak ispat güçlüklerini önler. Toplanan delillerin hangi kullanım dönemine ilişkin olduğunun açıkça gösterilmesi de tazminat hesabını kolaylaştırır.
FSEK m.80 uyarınca icracı sanatçılar, fonogram yapımcıları ve radyo-televizyon kuruluşları bağlantılı hak sahibidir.
Eser sahibinden alınan iznin yanında, kullanılan icra ve tespit bakımından ilgili bağlantılı hak sahiplerinden de ayrıca izin alınması gerekebilir.
Hak sahibi tecavüzün ref'i ve men'i ile maddi-manevi tazminat davası açabilir; fiil ayrıca cezai sorumluluk da doğurabilir.
Eser sahipliği, telif sözleşmeleri ve hak ihlallerine karşı FSEK kapsamında dava ve danışmanlık hizmeti sunuyoruz. Durumunuzu birlikte değerlendirelim.
Birlikte Eser ve Ortak Eser Sahipliği hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›MakaleFSEK'te Toplatma ve El Koyma Tedbirleri hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›MakaleYazılım Lisans Sözleşmeleri hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›MakaleEserin Umuma Arz Yetkisi hakkında bilgi ve hukuki destek.
Devamını oku ›Makale5846 sayılı Kanun m.83 uyarınca eser ad ve alametlerinin iltibasa karşı korunması ve haksız rekabet hükümleri.
Devamını oku ›MakaleFikir ve Sanat Eserleri Kanunu'na göre koruma dışı tutulan metinler, kanun ve yargı kararları gibi resmî belgelerin serbest kullanımı ile sınırları.
Devamını oku ›