FSEK'te Toplatma ve El Koyma Tedbirleri

İhtiyati Tedbir ve Toplatma

5846 sayılı FSEK m.77, hak sahibine, ihlalin önlenmesi veya durdurulması için ihtiyati tedbir isteme imkânı tanır. Mahkeme, tecavüz oluşturan nüshaların ve bunları üreten araçların toplatılmasına karar verebilir.

Bu tedbirler, esas dava açılmadan önce ya da dava sırasında istenebilir. Amaç, korsan nüshaların piyasada yayılmasını ve hak sahibinin telafisi güç zararlara uğramasını önlemektir.

Mülki Amir ve Gümrük Eliyle El Koyma

Hukuka aykırı çoğaltılmış nüshaların yurda girişini önlemek amacıyla gümrük idaresince el koyma mümkündür. Ayrıca kolluk ve mülki amir eliyle piyasadaki korsan nüshalara yönelik idari işlemler yürütülebilir.

Bu idari nitelikli tedbirler, adli sürecin yanında ek bir koruma katmanı sağlar. Böylece hem sınırdan giriş hem de iç piyasadaki dolaşım kontrol altına alınır.

Ceza Yargılamasında Müsadere

Fikri haklara tecavüz suçlarında ceza yargılaması sırasında hukuka aykırı nüshalara ve üretim araçlarına el konulabilir. Mahkûmiyet halinde bu nüshalar ve araçlar hakkında müsadere kararı verilebilir.

Müsadere, suç konusu ürünlerin ticari hayattan kesin biçimde çıkarılmasını sağlar. Yargıtay'ın yerleşik içtihadı, korsan nüshaların imhası ve müsaderesine ilişkin bu tedbirlerin caydırıcı işlevini vurgular.

Görevli Mahkeme ve İspat Kolaylığı

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile bu Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkeme, Sınai Mülkiyet Kanunu m.156'nın birinci fıkrasında belirtilen mahkemelerdir (FSEK m.76). Bu mahkemeler, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir; tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde kurulurlar. Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bu sıfatla görev yapar. Toplatma ve el koyma talepleri de aynı mahkemelere yöneltilir.

FSEK m.76, hak sahibi lehine önemli bir ispat kolaylığı da getirir. Bu Kanun kapsamında açılacak hukuk davalarında mahkeme, davacının iddianın doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturmaya yeter miktarda delil sunması hâlinde, korunmakta olan eserleri, fonogramları, icraları, filmleri ve yayınları kullananlardan, öngörülen izin ve yetkileri aldıklarına dair belgeleri sunmalarını isteyebilir. Böylece ispat yükü fiilen kullanan tarafa kayar. Bu imkân, özellikle çok sayıda nüshanın piyasada bulunduğu ve kaynağın belirsiz olduğu uyuşmazlıklarda toplatma taleplerinin dayanağını güçlendirir.

İhtiyati Tedbirde Süre, Teminat ve İtiraz

Toplatma ve el koyma talepleri çoğunlukla ihtiyati tedbir yoluyla ileri sürülür ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun genel kuralları uygulanır. Tedbir kararının verildiği tarihten itibaren bir hafta içinde uygulanmasının talep edilmesi gerekir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (HMK m.393). Dava açılmadan önce alınan tedbirlerde ise, kararın uygulanmasından itibaren iki hafta içinde esas hakkında dava açılmalıdır (HMK m.397). Bu süre kaçırıldığında tedbir hükümsüz hâle gelir ve toplatılan nüshalar üzerindeki koruma sona erer. Bu nedenle tedbir talebiyle birlikte esas davanın hazırlığının da eşzamanlı olarak yürütülmesi gerekir.

Tedbir talebinde bulunan taraftan kural olarak teminat alınır; kanunda öngörülen istisnalar ile adli yardımdan yararlanma hâlleri saklıdır (HMK m.392). Karşı taraf huzurunda verilmeyen tedbir kararlarına karşı, kararın uygulanmasından itibaren bir hafta içinde itiraz edilebilir; menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de itiraz hakkına sahiptir (HMK m.394). Tedbirin haksız olduğunun anlaşılması hâlinde ise, karardan zarar görenler tazminat davası açabilir. Bu dava, tedbir kararının kesinleşmesinden veya kalkmasından itibaren bir yıl içinde tedbiri veren mahkemede açılır (HMK m.399).

Sıkça Sorulan Sorular

Korsan nüshalar toplatılabilir mi?

Evet; FSEK m.77 uyarınca mahkeme ihtiyati tedbir yoluyla tecavüz oluşturan nüshaların ve üretim araçlarının toplatılmasına karar verebilir.

Toplatma için dava açılması şart mı?

Hayır; ihtiyati tedbir dava açılmadan önce de istenebilir, ancak kanunda öngörülen süre içinde esas davanın açılması gerekir.

Müsadere ne zaman uygulanır?

Fikri hak tecavüzü suçlarında mahkûmiyet halinde, suç konusu nüshalar ve üretim araçları hakkında müsadereye karar verilebilir.