Yazılım Lisans Sözleşmeleri

Bilgisayar Programının Eser Niteliği

5846 sayılı FSEK m.2/1, her biçim altında ifade edilen bilgisayar programlarını ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla hazırlık tasarımlarını ilim ve edebiyat eseri olarak korur. Böylece yazılım, kaynak ve amaç kodu dâhil eser koruması altındadır.

Bu koruma, yazılımın fikri ifadesine yöneliktir; salt fikir, algoritma ve mantık kural olarak koruma dışıdır. Eser koruması tescil şartına bağlı olmaksızın meydana gelmekle birlikte ispat kolaylığı için tarihlendirme yöntemleri kullanılabilir.

Mali Hakların Devri ve Lisansı

FSEK m.48 ve devamı, eser sahibinin mali haklarını devredebileceğini veya bu haklara ilişkin ruhsat (lisans) verebileceğini düzenler. Ruhsat, yalnızca ruhsat sahibine hak tanıyan tam ruhsat ya da başkalarına da tanınabilen basit ruhsat şeklinde olabilir.

Lisans sözleşmesinde çoğaltma, yayma, işleme ve umuma iletim gibi hangi mali hakların hangi kapsamda kullanıma açıldığı açıkça belirlenmelidir. Sözleşmede yer almayan hakların devredilmediği kabul edilir.

Yazılı Şekil, Süre, Yer ve EULA

FSEK m.52, mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olmasını ve hangi hakların konu edildiğinin ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Bu şekil şartı, hak sahibini korumaya yöneliktir.

Son kullanıcı lisans sözleşmeleri (EULA), yazılımın kullanım koşullarını, süresini ve coğrafi kapsamını belirler. Sözleşmede sürenin, yerin ve kullanım biçiminin açıkça düzenlenmesi ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önler.

İhlal Hâlinde Talepler ve Görevli Mahkeme

Mali hakları ihlal edilen hak sahibi, 5846 sayılı Kanun m.66 uyarınca tecavüzün ref'ini, m.69 uyarınca tecavüzün men'ini ve uğradığı zararın tazminini isteyebilir. İzinsiz kullanım hâlinde m.68, sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedelin en çok üç kat fazlasının talep edilebilmesine imkân tanır. Bu talep, ayrıca zararın miktarının ispatını gerektirmemesi yönüyle yazılım uyuşmazlıklarında sıkça başvurulan bir yol hâline gelmiştir. Talepler birlikte ileri sürülebilir; ancak aynı zarar kalemi için mükerrer istem kabul edilmediğinden dayanağın açıkça gösterilmesi gerekir.

Görevli mahkeme, 5846 sayılı Kanun m.76 uyarınca fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi davaya bakar. İzinsiz kullanımın ölçüsünü ortaya koymak için lisans kayıtları, kurulum ve sunucu günlükleri ile satın alma belgeleri değerlendirilir; delil tespiti ve bilirkişi incelemesi çoğu zaman kaçınılmaz olur. Ceza soruşturması bakımından ise şikâyet ve süre koşulları ayrıca gözetilir. Lisans sayısının ve kullanım süresinin belirlenmesi, talep edilecek bedelin hesabında esas alınır; kayıt eksikliği hesaplamayı güçleştirdiğinden envanter düzenli tutulmalıdır.

Yasal Kullanıcının Hakları ve Yedekleme

Lisans sözleşmesi her kullanımı serbestçe sınırlayamaz. 5846 sayılı Kanun m.38, bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişinin, programı amacına uygun kullanabilmesi için gerekli çoğaltma ve işleme fiillerini, sözleşmede aksi öngörülmedikçe yapabileceğini kabul eder. Programın kullanımı için gerekli olduğu sürece yedek kopya alınması da engellenemez. Bu düzenlemeler, kullanıcının programı işlevsel biçimde kullanmasını güvence altına alan asgari bir çerçeve oluşturur. Sözleşmedeki sınırlamaların bu asgari çerçeveyi ortadan kaldırıp kaldırmadığı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir; ölçüsüz sınırlamalar tartışma konusu olur.

Aynı maddede, bağımsız olarak yaratılmış bir programla ara işlerliği sağlamak amacıyla, zorunlu olan bölümlerle sınırlı kalmak kaydıyla kod çözümlemesi yapılabileceği öngörülmüştür. Bu yolla elde edilen bilgiler başka amaçlarla kullanılamaz ve programın normal kullanımına zarar verecek biçimde işlenemez. Sözleşmede yer almayan hakların devredilmediği kabul edildiğinden, taraflar kaynak koda erişim, güncelleme ve destek koşullarını açıkça düzenlemelidir. Kaynak kodun emanet yoluyla saklanmasına ilişkin düzenlemeler de sözleşmeye eklenebilir; böylece sağlayıcının faaliyetini sürdürememesi hâlinde bakım ihtiyacı güvence altına alınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Yazılım eser sayılır mı?

Evet; FSEK m.2/1 bilgisayar programlarını ilim ve edebiyat eseri olarak korur.

Yazılım lisans sözleşmesi sözlü olabilir mi?

Hayır; FSEK m.52 mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı yapılmasını ve konu edilen hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar.

Tam ruhsat ile basit ruhsat farkı nedir?

Tam ruhsat hakkı yalnızca ruhsat sahibine tanırken, basit ruhsatta aynı hak başkalarına da verilebilir (FSEK m.48 vd.).