Telif Hukukunda İhtiyati Tedbir

İhtiyati Tedbirin Amacı

İhtiyati tedbir, dava sonuçlanana kadar telif hakkına yönelik ihlalin sürmesini ve hak sahibinin telafisi güç zararlara uğramasını önlemeyi amaçlar. Eserin izinsiz çoğaltımının ve dağıtımının durdurulması bu kapsamda istenir.

Verilebilecek Tedbirler

Mahkeme; ihlal oluşturan çoğaltılmış nüshalara ve bunları üreten araçlara el konulmasına, ihlalin durdurulmasına ve teminat karşılığında uygun göreceği diğer önlemlere karar verebilir. Tedbir, ihlalin niteliğine göre şekillenir.

Gümrükte El Koyma

Hak sahibi, korsan veya izinsiz çoğaltılmış nüshaların ithalat ve ihracatında, gümrük idarelerinden bu ürünlere el konulmasını talep edebilir. Bu yol, sınır ötesi ihlallere karşı etkili bir koruma sağlar.

Tedbir Sonrası Dava

İhtiyati tedbir kararının ardından, kanunda öngörülen süre içinde esas davanın açılması gerekir. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Tedbir talebinde haklılığın yaklaşık olarak ispatı aranır.

Hukuki Destek

İhtiyati tedbir, zamanında ve doğru taleple istendiğinde en etkili korumayı sağlar. Telif ihlallerinde hızlı hareket için hukuki destek almanız önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Telif hakkına ilişkin hukuk uyuşmazlıkları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.76 uyarınca fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemelerinde görülür. Bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde belirlenen asliye hukuk mahkemesi ihtisas mahkemesi sıfatıyla görevlidir. İhtiyati tedbir istemi de esas uyuşmazlığı çözecek mahkemeye yöneltilir. Dava açılmadan önce yapılan başvurularda, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.390 uyarınca esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeye gidilmesi gerekir. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir. İhlalin ceza yaptırımı gerektiren yönü bulunuyorsa bu talep ayrıca ilgili ceza mahkemesine yöneltilmelidir.

Yetki bakımından davalının yerleşim yeri mahkemesi genel kural olarak yetkilidir. İhlal haksız fiil niteliği taşıdığından, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.16 uyarınca fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesinde de başvuru yapılabilir. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde erişimin sağlandığı yer bakımından ayrı bir değerlendirme gerekir. Yanlış mahkemeye yöneltilen tedbir istemi, ihlalin sürdüğü dönemde telafisi güç gecikmelere yol açar. Tedbir talebinin dayanaklarının başvuru anında eksiksiz sunulması da karar süresini kısaltır.

Teminat ve Haksız Tedbir Nedeniyle Sorumluluk

Mahkeme, ihtiyati tedbire karar verirken kural olarak talep edenden teminat alır. Teminatın amacı, tedbirin haksız çıkması hâlinde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayacağı zararın karşılanmasıdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.392 uyarınca talebin dayandığı bilgi ve belgeler yeterince güçlüyse, mahkeme gerekçesini açıkça göstermek koşuluyla teminat alınmamasına da karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan taraf bakımından ayrı bir değerlendirme yapılır; teminatın türü ve tutarı mahkemenin takdirindedir. Teminatın yatırılmaması hâlinde tedbir kararı uygulanamaz; bu nedenle teminat koşulunun gecikmeden yerine getirilmesi gerekir.

Tedbir kararı verildikten sonra, kanunda öngörülen kısa süre içinde uygulanmasının talep edilmesi gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Aynı şekilde dava açılmadan alınan tedbirlerde esas hakkındaki davanın süresinde açılması zorunludur. Haksız olduğu anlaşılan tedbir nedeniyle zarar gören taraf, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.399 uyarınca tazminat davası açabilir. Bu dava, esas hakkındaki hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren kanunda öngörülen süre içinde açılmalıdır. Karşı taraf ayrıca tedbire itiraz ederek kaldırılmasını da isteyebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Telif hakkı ihlalinde ihtiyati tedbir istenebilir mi?

Evet. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.77 uyarınca hakları ihlal edilen veya tehdit altında bulunanlar ile meslek birlikleri, davanın açılmasından önce veya sonra mahkemeden ihtiyati tedbir isteyebilir. Mahkeme, bir işin yapılmasını veya yapılmamasını, işin yapıldığı yerin kapatılmasını ya da açılmasını emredebilir.

Telif ihlalinde hangi tedbirlere karar verilebilir?

Mahkeme; ihlal oluşturan çoğaltılmış nüshaların ve yalnızca bunları imale yarayan kalıp ile benzeri çoğaltma araçlarının ihtiyati tedbir yoluyla muhafaza altına alınmasına karar verebilir (FSEK m.77). Bunun için esaslı bir zararın veya ani bir tehlikenin önlenmesinin zaruri olması ve iddiaların kuvvetle muhtemel görülmesi aranır.

Korsan ürünlere gümrükte el konulabilir mi?

Evet. Haklara tecavüz oluşturma ihtimali bulunan nüshaların ithalat veya ihracatı sırasında 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57 hükümleri uygulanır; el koyma işlemleri Gümrük Yönetmeliği'ne göre yürütülür (FSEK m.77). Dava açılmadan önce alınan tedbirlerde, HMK m.397 uyarınca iki hafta içinde esas hakkındaki dava açılmalıdır.