Çoğaltma ve Yayma Hakkı

Çoğaltma Hakkı

Çoğaltma hakkı, eserin aslından veya bir kopyasından, her türlü yöntemle ve biçimde, kısmen veya tamamen nüshalarının çıkarılması yetkisidir (FSEK m.22). Baskı, kayıt, dijital kopyalama gibi tüm çoğaltma biçimleri bu hakkın kapsamındadır.

Çoğaltma hakkı eser sahibine ait olup, izinsiz çoğaltma hak ihlali oluşturur.

Yayma Hakkı

Yayma hakkı, eserin aslı veya çoğaltılmış nüshalarının kiralanmak, ödünç verilmek, satışa çıkarılmak veya diğer yollarla dağıtılmak suretiyle piyasaya sürülmesi yetkisidir (FSEK m.23). Çoğaltma ile yayma birbirini tamamlayan haklardır.

Eser sahibinin izniyle bir nüsha yurt içinde ilk kez satışa sunulduktan sonra, o nüshanın yeniden satışı bakımından yayma hakkı sınırlanabilir (hakkın tükenmesi).

İhlal ve Sonuçları

İzinsiz çoğaltma ve yayma, hem hukuki hem cezai sorumluluk doğurur. Eser sahibi; tecavüzün durdurulması, önlenmesi ve tazminat talep edebilir (FSEK m.66-68). Korsan nüshaların üretimi ve satışı ayrıca cezai yaptırıma tabidir.

Görevli Mahkeme ve İhtiyati Tedbir

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 76. maddesi, bu Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan dava ve işler ile Kanundan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkemenin, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen mahkemeler olduğunu düzenler. Buna göre çoğaltma ve yayma hakkına tecavüz iddiaları fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde, cezai talepler ise fikri ve sınai haklar ceza mahkemesinde görülür. Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde davalara, Adalet Bakanlığınca belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bakar.

İzinsiz çoğaltma ve yayma çoğu zaman hızla yayılan bir zarar doğurduğundan geçici hukuki korumalar önem taşır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 77. maddesi, esaslı bir zararın veya ani bir tehlikenin ya da emrivakilerin önlenmesi için ihtiyati tedbir kararı verilebileceğini öngörür. Mahkeme, tecavüz oluşturan fiillerin durdurulmasına, korsan nüshalara el konulmasına ve çoğaltmaya yarayan araçların muhafaza altına alınmasına karar verebilir. Tedbir talebiyle birlikte tecavüzü ortaya koyan somut delillerin sunulması, istemin kabul edilebilirliği bakımından belirleyicidir.

İspat ve Deliller

Çoğaltma ve yayma hakkına tecavüz iddiasında ilk ispat konusu, davacının eser sahibi ya da mali hak sahibi olduğudur. Eserin yaratıldığı tarih ve sahipliği; yayın sözleşmeleri, meslek birliği kayıtları, kayıt ve tescil belgeleri, taslak ve müsveddeler, dijital üstveriler ve tanık beyanlarıyla ortaya konabilir. Mali hakların devralındığı ileri sürülüyorsa, devir işleminin yazılı olması ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesi zorunluluğu nedeniyle sözleşmenin ibrazı gerekir. Bu belgelerin eksikliği, esasa girilmeden istemin reddine yol açabilir.

Tecavüzün ispatında noter aracılığıyla tespit, internet sayfalarının kayıt altına alınması, satın alma yoluyla elde edilen örnek nüshalar ve satış belgeleri kullanılır. Yargılama öncesinde delil tespiti istenerek, kaybolma ihtimali bulunan kanıtların Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 400. maddesi çerçevesinde saptanması mümkündür. Zararın hesabında ise nüsha sayısı, satış fiyatı ve piyasa koşulları bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 76. maddesi, davacının kuvvetli kanaat oluşturacak delil sunması hâlinde karşı tarafa yönelen bir ispat kolaylığı da tanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çoğaltma ve yayma arasındaki fark nedir?

Çoğaltma, eserin nüshalarının üretilmesidir; yayma ise bu nüshaların satış, kiralama veya dağıtım yoluyla piyasaya sürülmesidir.

Bir kitabı izinsiz fotokopiyle çoğaltmak ihlal midir?

Eser sahibinin izni olmadan yapılan çoğaltma, sınırlı kişisel kullanım istisnaları dışında hak ihlali oluşturabilir.

Hakkın tükenmesi ne demektir?

Eser sahibinin izniyle yurt içinde ilk kez satışa sunulan nüshanın yeniden satışı bakımından yayma hakkının sınırlanmasıdır.