FSEK Kapsamında Cezai Sorumluluk

Korunan Haklar ve Suç

FSEK, eser sahibinin manevi ve mali haklarını cezai yaptırımla da korur. Eseri izinsiz çoğaltan, yayan, satışa sunan, işleyen veya umuma ileten kişiler hakkında hapis ve adli para cezası öngörülmüştür. Korsan çoğaltma ve izinsiz yayım, en sık karşılaşılan ihlal türleridir.

Manevi Haklara Tecavüz

Eseri sahibinin adını belirtmeden kamuya sunmak, başkasının eserini kendi eseri gibi göstermek veya eserde sahibinin izni olmadan değişiklik yapmak manevi haklara tecavüz oluşturur ve ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.

Şikâyet ve Soruşturma

FSEK kapsamındaki suçların soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikâyete bağlıdır. Hak sahibinin şikâyetiyle başlayan süreçte, suça konu kopyalara el konulabilir ve üretim araçlarına tedbir uygulanabilir. Şikâyet süresine dikkat edilmelidir.

Hukuk Davalarıyla İlişkisi

Cezai süreç, hak sahibinin ayrıca açabileceği tecavüzün tespiti, durdurulması, önlenmesi ve maddi-manevi tazminat davalarına engel değildir. Hak sahibi hem ceza hem de hukuk yoluna birlikte başvurabilir.

Hukuki Destek

Telif hakkı ihlallerinde delillerin doğru tespiti ve şikâyet süresinin kaçırılmaması büyük önem taşır. Hem cezai hem hukuki yolların eşgüdümlü yürütülmesi için hukuki destek almanız yararınıza olacaktır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndan kaynaklanan ceza davalarında görevli mahkeme, fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir (5846 sayılı FSEK m.76; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.156/1). Bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemeleri bu davalara bakar. Yetki bakımından genel kural uygulanır ve suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir; çoğaltma, yayma ve satışa sunma fiillerinin farklı yerlerde gerçekleşmesi hâlinde yetki tartışması doğabilir. Bu nedenle şikâyet ve dava öncesinde yetkili yargı çevresinin doğru belirlenmesi gerekir.

Şikâyet, suçun işlendiği yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına yapılabileceği gibi, başka bir yer başsavcılığına yapılan şikâyet de yetkili başsavcılığa gönderilir. Aynı fiilden doğan hukuk davası ise fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülür. Ceza mahkemesinin verdiği beraat kararı, kusur ve zarar unsurları farklı ölçütlerle değerlendirildiğinden hukuk hâkimini her hâlde bağlamaz (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.74). Bu nedenle iki süreç birlikte planlanmalıdır. Aynı fiil nedeniyle yürüyen iki süreçte de deliller ayrı ayrı sunulmalıdır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık yapılan hata, şikâyet hakkının süresinde kullanılmamasıdır. Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; bu süre, zamanaşımını geçmemek koşuluyla fiilin ve failin öğrenildiği günden başlar (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.73). Süre kaçırıldığında cezai süreç işletilemez; buna karşılık tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat davaları kendi süreleri içinde açılabilir. Şikâyetten vazgeçilmesi hâlinde davanın düşeceği ve vazgeçmenin sonradan geri alınamayacağı da gözetilmelidir.

İkinci sık hata, şikâyet dilekçesinde hak sahipliğinin belgelenmemesidir. Eser sahipliğini ya da mali hakların devrini gösteren sözleşmeler ile ihlale konu kopyalara ilişkin tespitler eklenmediğinde soruşturma sonuçsuz kalabilir. Ayrıca dijital ortamdaki ihlallerde içeriğin kısa sürede kaldırılabileceği göz ardı edilir; ekran görüntüleri ve erişim kayıtları zamanında ve doğrulanabilir biçimde tespit edilmezse delil değeri tartışmalı hâle gelir. Şikâyetin kapsamının dar tutulması da hak kaybına yol açar. Kopyaların ele geçirildiği yer ve zamanın tutanakla belirlenmesi de soruşturmanın seyrini etkiler.

Sıkça Sorulan Sorular

Telif hakkı ihlalinin cezai yaptırımı nedir?

Eser sahibinin manevi ve mali haklarına tecavüz, 5846 sayılı FSEK m.71'de suç olarak düzenlenmiştir. Eseri hak sahibinin izni olmadan çoğaltan, yayan, satışa sunan, işleyen veya umuma ileten kişi hakkında hapis ve adli para cezası öngörülmüştür. Cezai sorumluluk, ayrıca açılacak tazminat davasına engel değildir.

FSEK kapsamındaki suçlarda şikâyet zorunlu mu?

Evet, kural olarak zorunludur. 5846 sayılı FSEK m.75 uyarınca bu Kanunda düzenlenen suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Şikâyet hakkı eser sahibine veya hak sahibine aittir. Şikâyetten vazgeçilmesi davanın düşmesine yol açar; bu nedenle şikâyet süresine dikkat edilmesi gerekir. Şikâyetten önce ihtarname gönderilmesi ise zorunlu değildir.

Korsan nüshalara ve üretim araçlarına el konulabilir mi?

Evet, el konulması mümkündür. Yürütülen soruşturmada suça konu çoğaltılmış nüshalara ve bunların üretiminde kullanılan teknik araçlara el konulmasına karar verilebilir. Hak sahibi ayrıca hukuk mahkemesinden ihtiyati tedbir isteyerek ihlalin durdurulmasını, ürünlerin toplatılmasını ve dağıtımının önlenmesini talep edebilir. İhtiyati tedbir talebinde mahkeme teminat yatırılmasını isteyebilir.