İntihal ve Eser Hırsızlığı

İntihal Nedir?

İntihal, başkasına ait bir eserin tamamının veya bir bölümünün, kaynak gösterilmeksizin kendi eseriymiş gibi sahiplenilmesidir. Akademik, edebî ve sanatsal alanlarda sık görülür ve eser sahibinin haklarını ağır biçimde ihlal eder.

İhlal Edilen Haklar

İntihal, eser sahibinin adının belirtilmesi hakkını ihlal eder ve manevi haklara tecavüz oluşturur. Aynı zamanda eserin izinsiz çoğaltılması ve yayılması yoluyla mali haklara da tecavüz edilmiş olur.

İktibas ile Farkı

Kaynak göstererek ve ölçüsünde yapılan alıntı (iktibas) hukuka uygundur. İntihal ise kaynak göstermeden sahiplenmedir. Sınırı belirleyen ölçüt, kaynağın açıkça gösterilip gösterilmediği ve alıntının amacını aşıp aşmadığıdır.

Hukuki ve Cezai Sonuçlar

İntihale uğrayan eser sahibi; tecavüzün tespitini, durdurulmasını, önlenmesini ve maddi-manevi tazminat talep edebilir. Ayrıca şikâyet üzerine cezai sorumluluk da gündeme gelir. Akademik intihal ayrıca disiplin yaptırımlarına konu olabilir.

Hukuki Destek

İntihal iddialarında, eserler arasındaki benzerliğin ve sahipliğin doğru ortaya konması önemlidir. Haklarınızın korunması için hukuki destek alabilirsiniz.

İspat ve Deliller

İntihal iddiasında ilk aşama eser sahipliğinin ortaya konmasıdır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.11, yayımlanmış eser nüshalarında veya bir güzel sanat eserinin aslında eser sahibi olarak adını ya da tanınmış müstear adını kullanan kimseyi, aksi ispat edilinceye kadar eser sahibi sayar. Bu karinenin yanında, eserin oluşturulma tarihini gösteren taslaklar, sürüm geçmişi kayıtları, elektronik posta yazışmaları, dosya üstverileri, noterde tarih verdirilmiş nüshalar ve Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdindeki isteğe bağlı kayıt ve tescil belgeleri öncelik ilişkisini göstermek bakımından kullanılır.

İkinci aşama benzerliğin niteliğinin saptanmasıdır. Fikirler ve yöntemler tek başına korunmadığından, karşılaştırma özgün ifade biçimi, kurgu, seçim ve düzenleme üzerinden yapılır. Uygulamada karşılaştırmalı metin analizi, benzerlik oranı raporları ve alan uzmanlarından oluşan bilirkişi incelemesi başvurulan araçlardır. İçeriğin internet ortamında bulunduğu hâllerde, delilin kaybolmadan sabitlenmesi için Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.400 uyarınca delil tespiti istenebilir. Alıntının kaynak gösterilerek ve amacın haklı kıldığı ölçüde yapılıp yapılmadığı da bu incelemede ayrıca değerlendirilir. Eserin kamuya sunulduğu tarihin belgelenmesi, öncelik ilişkisinin kurulması bakımından ayrıca önem taşır.

Süreler ve Zamanaşımı

Fikri haklara tecavüzden doğan tazminat talepleri haksız fiil niteliğindedir. Türk Borçlar Kanunu m.72 uyarınca tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Tecavüz aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat istemi bakımından da bu süre uygulanır. Süregelen ihlallerde her yeni çoğaltma ve yayma fiili bakımından sürenin yeniden işlemeye başladığı kabul edilir.

Cezai boyutta ise takip usulü belirleyicidir. FSEK'te düzenlenen manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz suçlarında soruşturma ve kovuşturma yapılması kural olarak şikâyete bağlıdır. Şikâyet hakkı, Türk Ceza Kanunu m.73 uyarınca fiilin ve failin bilinmesinden itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır; bu süre geçtikten sonra şikâyet hakkı düşer. Akademik intihal bakımından ise disiplin mevzuatındaki soruşturma zamanaşımı süreleri ayrıca işler. Hukuk, ceza ve disiplin süreçlerinin farklı sürelere tabi olması, başvuruların eşzamanlı planlanmasını gerektirir.

Sıkça Sorulan Sorular

İntihal nedir?

İntihal, başkasına ait bir eserin tamamının veya bir bölümünün kaynak gösterilmeksizin kendi eseriymiş gibi sunulmasıdır. Eser sahibinin adının belirtilmesi hakkını ihlal ettiği için manevi haklara; eserin izinsiz çoğaltılması ve yayılması yoluyla da mali haklara tecavüz oluşturur. Bu hak 5846 sayılı FSEK m.15'te düzenlenmiştir.

İntihal ile alıntı arasındaki fark nedir?

Farkı belirleyen ölçüt, kaynağın açıkça gösterilip gösterilmediği ve alıntının amacını aşıp aşmadığıdır. Kaynak gösterilerek ve ölçüsü içinde yapılan iktibas hukuka uygundur; kaynak göstermeden sahiplenme ise intihaldir. Alıntının, alıntılanan eserin bütününü ikame edecek genişlikte olmaması gerekir.

İntihal hâlinde hangi davalar açılabilir?

Eser sahibi; tecavüzün tespitini, durdurulmasını ve önlenmesini isteyebilir, ayrıca maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Bu talepler 5846 sayılı FSEK m.66 ve devamında düzenlenmiştir; şikâyet üzerine m.71 kapsamında cezai sorumluluk da gündeme gelebilir. Akademik intihal ayrıca disiplin yaptırımına konu olabilir.