Eserde Değişiklik Yapılmasını Önleme Hakkı

Manevi Bir Hak

Eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı, eser sahibinin kişiliğiyle eseri arasındaki bağı koruyan manevi bir haktır. Bu hak; eserin bütünlüğünü, eser sahibinin onurunu ve itibarını korumaya yöneliktir ve mali haklardan bağımsızdır.

İzinsiz Değişiklik Yasağı

Eser sahibinin izni olmadıkça eserde veya eser sahibinin adında kısaltma, ekleme ve başka değişiklikler yapılamaz. Eseri çoğaltan, yayan veya temsil eden kişiler de bu sınıra uymak zorundadır.

İstisnai Hâller

Kanun, zorunlu hâllerde ve işin niteliğinden doğan değişikliklere belirli ölçüde izin verir. Ancak bu istisnalar dar yorumlanır; eser sahibinin şeref ve itibarını zedeleyen ya da eserin niteliğini bozan değişiklikler her hâlde men edilebilir.

İhlal Hâlinde Yollar

İzinsiz değişiklik hâlinde eser sahibi; tecavüzün tespitini, durdurulmasını, önlenmesini ve manevi tazminat talep edebilir. Bu hak, mali hakları devredilmiş olsa dahi eser sahibinde kalır.

Hukuki Destek

Eserinizin bütünlüğüne yönelik müdahalelerde haklarınızın korunması için hukuki destek almanız yararınıza olur. Manevi hak ihlalleri özel bir değerlendirme gerektirir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile İhtiyati Tedbir

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.76, bu Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan davalarda fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesini görevli kılar; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.6 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi genel yetkili sayılır. Manevi hak ihlali haksız fiil niteliği taşıdığından, aynı Kanun m.16 gereğince fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de tercih edilebilir.

Eserin değiştirilmiş biçiminin çoğaltılması, yayılması, temsili veya umuma iletilmesinin durdurulması için Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.77 çerçevesinde ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir talebi dava açılmadan önce ileri sürülmüşse, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.397 uyarınca kararın uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas hakkındaki dava açılmalıdır; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar. Değişikliğin ve yayımın kayıt altına alınması için delil tespiti de istenebilir. Mahkeme, karşı tarafın zararına karşılık teminat gösterilmesine karar verebilir.

İstisnalar ve Özel Durumlar

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.16, kanunun veya eser sahibinin izniyle bir eseri işleyen, çoğaltan, temsil eden yahut yayımlayan kimsenin, işlemenin gereği olarak zorunlu görülen değişiklikleri eser sahibinin ayrıca izni olmaksızın yapabileceğini kabul eder. Çeviride dilin yapısından doğan uyarlamalar, sahneye koymada teknik zorunluluklar veya yayın süresine uyum bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak bu istisna dar yorumlanır; değişikliğin gerçekten zorunlu olduğunu ileri süren tarafın bunu somut biçimde ortaya koyması beklenir. Zorunluluk bulunmayan müdahaleler ise izne bağlı olmayı sürdürür.

Aynı maddeye göre eser sahibi, kayıtsız şartsız yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen yahut eserin nitelik ve özelliklerini bozan her türlü değişikliği önleyebilir; bu haktan sözleşmeyle vazgeçmek hüküm doğurmaz. Bu nedenle yayın veya yapım sözleşmelerine konulan ve sınırsız değişiklik yetkisi veren kayıtlar dar biçimde yorumlanır. Eser sahibinin ölümünden sonra manevi hakları kullanabilecek kişiler Kanun m.19'da gösterilmiştir. Mali hakların devredilmiş olması da eser bütünlüğünü koruma yetkisini ortadan kaldırmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eserimde iznim olmadan değişiklik yapılabilir mi?

Hayır; eser sahibinin izni olmadıkça eserde veya eser sahibinin adında kısaltma, ekleme ve başka değişiklikler yapılamaz. Bu manevi hak 5846 sayılı FSEK m.16'da düzenlenmiş olup eserin bütünlüğünü korur. Eseri çoğaltan, yayan, temsil eden veya umuma ileten kişiler de bu sınıra uymak zorundadır.

Eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı devredilebilir mi?

Manevi haklar devredilemez; mali haklar devredilmiş olsa dahi eserde değişikliği önleme hakkı eser sahibinde kalır. FSEK m.16 kapsamındaki bu hak, eser sahibinin kişiliğine sıkı sıkıya bağlıdır. İhlal hâlinde eser sahibi tecavüzün tespitini, durdurulmasını ve önlenmesini isteyebilir; manevi tazminat da talep edebilir.

Eserde zorunlu değişiklik yapılabileceği hâller var mıdır?

Evet; kanun, işin niteliğinden doğan zorunlu değişikliklere sınırlı ölçüde izin verir. Ancak bu istisnalar dar yorumlanır: eser sahibinin şeref ve itibarını zedeleyen ya da eserin niteliğini bozan değişiklikler her hâlde men edilebilir. Değerlendirme, FSEK m.16 çerçevesinde somut olayın özelliklerine göre yapılır.