Umuma İletim Hakkı (FSEK)

Umuma İletim Hakkı Nedir?

Umuma iletim hakkı, bir eserin işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla yayınlanması ya da kişilerin seçtikleri yer ve zamanda erişimine sunulmak suretiyle umuma iletilmesi yetkisidir (FSEK m.25). Bu hak, eser sahibinin mali haklarından biridir.

İnternet üzerinden erişime açma, dijital yayın ve çevrim içi paylaşım bu hakkın kapsamındadır.

Kapsamı

Umuma iletim; radyo-televizyon yayını, uydu ve kablo ile iletim ile dijital ortamda erişime sunmayı içerir. Eser sahibinin izni olmadan eserin umuma iletilmesi, mali hakka tecavüz oluşturur.

Özellikle dijital platformlarda içerik paylaşımı, bu hak bakımından sıkça gündeme gelir.

İhlal ve Koruma

Eser sahibinin izni alınmadan yapılan umuma iletim, telif hakkı ihlalidir. Hak sahibi; tecavüzün durdurulması, önlenmesi ve tazminat talep edebilir. Dijital ortamdaki ihlallerde içeriğin kaldırılması ve erişim engeli gibi tedbirler de gündeme gelebilir.

Bu hakkın etkin korunması, dijital çağda eser sahipleri için büyük önem taşır.

İhlal Hâlinde Açılabilecek Davalar ve Görevli Mahkeme

Umuma iletim hakkının izinsiz kullanılması hâlinde hak sahibi, tecavüzün ref'i (5846 sayılı Kanun m.66) ve tecavüzün önlenmesi (m.69) davalarını açabilir. İzinsiz kullanan kişiden, sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedelin en çok üç katı da talep edilebilir (m.68). Bu talep kusur koşuluna bağlı değildir. Maddi ve manevi tazminat ile elde edilen kârın devri istemleri de kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Talepler birlikte ileri sürülebilir; ancak aynı zararın mükerrer tahsili mümkün değildir. Talep edilecek bedelin hesabında lisans uygulamaları, kullanımın süresi ve eserin erişime açıldığı platformun niteliği birlikte değerlendirilir.

Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan davalarda ihtisas mahkemeleri görevlidir (5846 sayılı Kanun m.76). Bu görev fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemelerince yerine getirilir; kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemeleri bu sıfatla bakar. İzinsiz iletimin sürdüğü hâllerde yayının durdurulması için ihtiyati tedbir istenebilir. İhlalin varlığını ve süresini göstermek bakımından ekran görüntüsü, noter tespiti ve platform kayıtları önem taşır; içeriğin kaldırılması ihtimaline karşı delillerin önceden güvenceye alınması gerekir. Ayrıca meslek birliklerince takip edilen eserlerde, izin ve tahsil sürecinin ilgili birlik aracılığıyla yürütülebileceği de gözetilmelidir.

Dijital Ortamda Erişimin Engellenmesi Usulü

Dijital iletim yoluyla gerçekleşen ihlallerde hak sahibi, önce içerik sağlayıcıya başvurarak ihlalin durdurulmasını isteyebilir. İhlalin öngörülen süre içinde durdurulmaması hâlinde cumhuriyet başsavcılığına başvurularak, servis sağlayıcıdan ihlale devam eden içerik sağlayıcıya verilen hizmetin durdurulması istenebilir (5846 sayılı Kanun ek m.4). İhlalin durdurulması hâlinde hizmetin yeniden sağlanmasına karar verilir. Bu usul, yargılamanın sonucu beklenmeden hızlı sonuç alınmasını amaçlayan özel bir yol niteliğindedir. Başvurunun kim tarafından ve hangi hak sahipliğine dayanılarak yapıldığının belgelenmesi, bu özel usulün işletilebilmesi için aranan temel koşuldur.

Ayrıca internet ortamındaki yayınlara ilişkin genel düzenlemeler çerçevesinde, içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi tedbirleri de gündeme gelebilir. Uygulamada başvurunun doğru muhataba yöneltilmesi belirleyicidir; içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı ve erişim sağlayıcı bakımından yükümlülükler farklıdır. Yurt dışında bulunan platformlarda süreç uzayabildiğinden, ihlalin kapsamını ve bu yolla elde edilen geliri gösteren kayıtların toplanması, sonraki tazminat davası bakımından da önem taşır. Erişimin engellenmesi kararlarının ölçülülük ilkesi gözetilerek, yalnızca ihlale konu içerikle sınırlı biçimde verilmesi esastır; kapsamın genişletilmesi istisnai kalır.

Sıkça Sorulan Sorular

Umuma iletim hakkı nedir?

Eserin yayın veya dijital erişim yoluyla umuma iletilmesine izin verme yetkisidir ve eser sahibinin mali haklarındandır.

İnternette paylaşım bu hakka girer mi?

Evet. Eserin internet üzerinden erişime açılması umuma iletim kapsamındadır ve eser sahibinin iznini gerektirir.

İzinsiz iletim ne sonuç doğurur?

Telif hakkı ihlali oluşturur; hak sahibi durdurma, önleme ve tazminat talep edebilir, dijital ortamda erişim engeli gündeme gelebilir.