Telif korumasının amacı bireysel yaratıcılığı korumaktır; ancak kamunun serbestçe yararlanması gereken kanun ve içtihat gibi resmî metinler koruma dışında tutulmuştur.
Resmen yayımlanan veya ilan edilen kanunlar, tüzükler, yönetmelikler, tebliğler, genelgeler ve yargı kararları gibi resmî metinler, kamunun bunlara serbestçe ulaşabilmesi amacıyla telif korumasının dışında tutulmuştur.
Bu metinler herkes tarafından serbestçe çoğaltılabilir, yayılabilir ve kullanılabilir. Hukukun ve kamu düzenine ilişkin bilginin yayılması, koruma menfaatinden üstün tutulmuştur.
Bu metinlerin özel bir düzenleme, seçme veya açıklamayla bir araya getirilmesiyle oluşturulan derleme ve şerhler, kişisel emek ve yaratıcılık içerdiği ölçüde eser olarak korunabilir. Burada korunan, metnin kendisi değil, derleyenin özgün katkısıdır.
Resmî metinlerin resmî çevirileri de kural olarak koruma dışındadır. Ancak bağımsız bir kişinin özgün çevirisi, işleme eser olarak korunabilir; bu, çevirenin yaratıcı katkısına bağlıdır.
Koruma kapsamının doğru belirlenmesi, hem kullanıcılar hem hak sahipleri için önemlidir. Telif sınırlarına ilişkin değerlendirmede hukuki destek alabilirsiniz.
Kanun, resmî metinlerin yanında kamuoyunun bilgilenme ihtiyacını karşılayan bazı içerikleri de serbest bırakmıştır. Büyük Millet Meclisinde ve diğer resmî meclis ve kongrelerde, mahkemelerde ve umumi toplantılarda söylenen söz ve nutukların haber ve bilgi verme amacıyla çoğaltılması, umumi mahallerde okunması veya yayımı serbesttir (FSEK m.32). Buna karşılık aynı söz ve nutukları bu amacın dışında çoğaltmak ya da başka bir suretle yaymak eser sahibine aittir. Bu serbestliğin sınırı, kullanımın haber ve bilgi verme amacını aşmamasıdır; aynı içeriğin ticari bir üründe kullanılması hâlinde eser sahibinin izni yeniden gündeme gelir.
Basın veya radyo tarafından umuma yayılmış günlük havadisler ve haberler de serbestçe iktibas edilebilir. Gazete ve dergilerde çıkan içtimai, siyasi veya iktisadi günlük meselelere ilişkin makale ve fıkralar bakımından iktibas hakkı açıkça saklı tutulmamışsa, bunlar diğer yayın organlarınca alınabilir (FSEK m.36). Ayrıca haber niteliğinde olmak ve bilgilendirme kapsamını aşmamak kaydıyla, günlük olaylara bağlı olarak eserlerden bazı parçaların nakil araçlarına alınması mümkündür (FSEK m.37). Bu son serbestlik, hak sahibinin menfaatlerine zarar verecek biçimde ve kapsamı aşarak kullanılamaz; günlük olayla bağlantının kopması hâlinde serbestlikten söz edilemez.
En yaygın yanılgı, koruma dışı metinlerin her biçimde ve sınırsızca kullanılabileceği düşüncesidir. Serbestlik metnin kendisine ilişkindir; o metni içeren veri tabanının seçim ve düzenlemesi, künyelendirme sistemi ya da editoryal katkısı ayrıca korunabilir. İkinci hata, iktibasın kaynak gösterilmeden yapılabileceği sanısıdır. Kanun, iktibasın belli olacak şekilde yapılmasını ve alıntılanan kısmın alındığı yer ile eser sahibinin adının belirtilmesini aramaktadır (FSEK m.35). Kaynak gösterilmeden yapılan alıntı serbestlik kapsamında değerlendirilmez. Beşinci hata, yabancı mevzuat ve kararların da aynı kural kapsamında sayılmasıdır; yabancı metinlerin statüsü, ilgili ülkenin hukuku ve uluslararası düzenlemeler çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Üçüncü hata, yargı kararlarının tam metninin serbest olmasından hareketle karar özetlerinin, şerhlerin ve içtihat derlemelerinin de serbest sayılmasıdır. Derleyenin özgün seçimi ve katkısı korunduğundan bu ürünlerin izinsiz kopyalanması ihlal oluşturabilir. Dördüncü hata ise resmî metinlerdeki kişisel veri içeren bölümlerin gözden kaçırılmasıdır. Telif bakımından serbestlik, kişisel verilerin korunmasına ilişkin yükümlülükleri ortadan kaldırmaz; kararların yayımında ad ve benzeri bilgilerin gizlenmesi ayrı bir hukuki gereklilik olarak değerlendirilir. Bu nedenle mevzuat ve içtihat içeriği yayımlayan platformlarda, hem telif hem de veri koruma yönünden ayrı bir uyum değerlendirmesi yapılması yerinde olur.
Hayır; resmen yayımlanan veya ilan olunan kanun, tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve yargı kararları telif korumasının dışındadır. Bu düzenleme 5846 sayılı FSEK m.31'de yer alır ve kamunun hukuka serbestçe ulaşabilmesini amaçlar. Bu metinler herkes tarafından serbestçe çoğaltılabilir ve yayılabilir; bu kullanım için ayrıca bir hak sahibinden izin alınması gerekmez ve telif bedeli doğmaz.
Evet, sayılabilir. Koruma dışı resmî metinlerin özgün bir seçme, düzenleme veya açıklamayla bir araya getirilmesiyle oluşan derleme ve şerhler, sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde eser olarak korunur. Burada korunan, metnin kendisi değil derleyenin özgün katkısı, yani seçme ve düzenleme biçimidir; resmî metinlerin kendisi serbestçe kullanılmaya devam eder.
Resmî metinlerin resmî çevirileri kural olarak koruma dışındadır. Buna karşılık bağımsız bir kişinin yaptığı özgün çeviri, çevirenin yaratıcı katkısını taşıması hâlinde işleme eser olarak korunabilir. Ayrım, çevirinin resmî nitelik taşıyıp taşımadığına ve çevirenin özgünlük düzeyine göre yapılır; her çeviri kendiliğinden koruma sağlamaz. Değerlendirme 5846 sayılı FSEK hükümlerine göre yapılır.
Telif hakkı, eser sahipliği ve fikri haklara ilişkin uyuşmazlıklarda hukuki destek için bize ulaşın.
Telifte ihtiyatî tedbir, ihlalin sürmesini engellemek için dava öncesinde veya sırasında istenir; teminat, yaklaşık ispat ve tedbirin uygulanma biçimi.
Devamını oku ›MakaleFSEK kapsamındaki eser türleri: ilim-edebiyat, musiki, güzel sanat ve sinema eserleri ile işlenmeler.
Devamını oku ›Makaleİşlenme ve derleme eser kavramları, asıl eser sahibinin izni ve FSEK dayanağı.
Devamını oku ›MakaleFSEK kapsamında alıntı serbestisi, koşulları ve kaynak gösterme yükümlülüğü.
Devamını oku ›MakaleSinema eserlerinde telif, yapımcı, yönetmen ve senarist arasındaki hak sahipliğini ilgilendirir; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında haklar ve devir.
Devamını oku ›Makale5846 sayılı FSEK kapsamında eser, bağlantılı haklar ve manevi hakların koruma süreleri.
Devamını oku ›