Aile Mahkemesinin Görev ve Yetkisi

Aile Mahkemesinin Görevi

4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca, Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin dava ve işleri aile mahkemelerinde görülür.

Boşanma, nafaka, velayet, mal rejimi, soybağı ve evlat edinme gibi uyuşmazlıklar aile mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Boşanmada Yetkili Mahkeme

Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168).

Bu yetki kuralı, eşlerin ayrı şehirlerde oturması hâlinde davacıya seçim imkânı tanır. Nafaka ve tazminat gibi fer'i talepler de boşanma davasının görüldüğü mahkemede istenir.

Görev ve Yetki İtirazı

Görev kamu düzenindendir ve mahkemece re'sen dikkate alınır. Yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır ve dosya görevli mahkemeye gönderilir.

Yetki itirazı ise ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; süresinde ileri sürülmeyen yetki itirazı dinlenmez ve mahkeme yetkili hâle gelebilir.

Aile Mahkemesinde Yargılama Usulü ve Uzmanlardan Yararlanma

Aile mahkemeleri, önlerine gelen dava ve işlerin özelliklerine göre esasa girmeden önce, aile içindeki karşılıklı sevgi, saygı ve hoşgörünün korunması bakımından eşlerin ve çocukların karşı karşıya olduğu sorunları tespit eder ve bunların sulh yoluyla çözümünü teşvik eder (4787 sayılı Kanun m.7). Sulh sağlanamazsa yargılamaya devam edilerek esas hakkında karar verilir. Bu aşama, özellikle velayet ve kişisel ilişki gibi çocuğun yararını doğrudan ilgilendiren uyuşmazlıklarda tarafların anlaşma zemini bulmasına imkân tanır. Sulh çabasının sonuçsuz kalması, tarafların esasa ilişkin haklarını ortadan kaldırmaz. Sulh görüşmesine katılmama tek başına bir yaptırım doğurmadığından, tarafların esasa ilişkin delillerini bu aşamada da hazırlamış olması gerekir.

Aile mahkemeleri, davanın esasına girilmeden önce veya yargılama sırasında uyuşmazlık nedenlerini araştırmak ve sonucunu bildirmek üzere adliyelerde görevlendirilen psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 sayılı Kanun m.5). Bu uzmanlar gerekli görülen hâllerde duruşmada hazır bulunur ve görüş bildirir. Mahkeme ayrıca eşleri uyararak uzlaştırma, ailenin ekonomik varlığının korunması ve küçüklerin bakımına yönelik koruyucu, eğitici ve sosyal önlemler alabilir. Uzman raporları bağlayıcı değildir; hâkim, dosyadaki diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Uzman incelemesi yapılmadan verilen kararlar kanun yolu aşamasında eksik inceleme gerekçesiyle kaldırılabildiğinden, çocuğun yararını ilgilendiren dosyalarda bu talebin açıkça dile getirilmesi gerekir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Sık rastlanan ilk hata, aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi istemlerinin asliye hukuk mahkemesine yöneltilmesidir; bu dava ve işler de aile mahkemesinin görev alanındadır. İkinci hata, boşanmanın eki niteliğindeki nafaka, tazminat, velayet ve kişisel ilişki taleplerinin ayrı davalarla istenmesidir. Bu talepler boşanma davasında birlikte karara bağlanabildiğinden, ayrı dava açılması gereksiz masraf ve zaman kaybı doğurur. Aile mahkemesinin görevi, Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabında yer alan dava ve işlerle sınırlıdır; mirasa veya eşya hukukuna ilişkin uyuşmazlıklar bu kapsamda değerlendirilmez.

Bir diğer hata, yetki itirazının cevap dilekçesinde ve süresinde ileri sürülmemesidir. Yetki itirazı ilk itiraz niteliğinde olduğundan, süresi içinde ve yetkili mahkeme gösterilerek yapılmazsa mahkeme yetkili hâle gelir. Tarafların birlikte oturdukları son yerin ispatına ilişkin adres kayıtlarının, fatura ve okul belgelerinin sunulmaması da yetki tartışmalarını uzatır. Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın gönderilmesi için kanunda öngörülen süre içinde başvurulmaması ise davanın açılmamış sayılmasına yol açar. Dava açılmadan önce adres kayıt sistemindeki bilgilerin kontrol edilmesi, hem yetki hem de tebligat kaynaklı gecikmelerin önüne geçer.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davasını hangi şehirde açabilirim?

Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturduğunuz yer mahkemesinde açabilirsiniz. Bu, davacıya seçim imkânı tanır.

Aile mahkemesi olmayan yerde dava nerede açılır?

Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde, aile hukuku davalarına asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yanlış mahkemede dava açarsam ne olur?

Görev yönünden görevsizlik kararı verilir ve dosya görevli mahkemeye gönderilir. Yetki itirazının ise süresinde ileri sürülmesi gerekir.