Tanıma Yoluyla Soybağının Kurulması

Tanıma İşleminin Şekli

Türk Medeni Kanunu m.295 uyarınca tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmi senette veya vasiyetnamede yaptığı beyanla gerçekleştirilir; tanıma tek taraflı ve şarta bağlanamaz bir hukuki işlemdir.

Tanıma, çocuğun başka bir erkekle soybağı bağlantısı kurulmuş olması halinde ancak o bağlantı ortadan kalktıktan sonra yapılabilir; aksi halde tanıma geçersiz sayılır.

Tanımaya Rızanın Gerekmesi

m.295/2 gereğince, küçük veya kısıtlı babanın tanıma yapabilmesi için yasal temsilcisinin rızası aranır; erginlerin tanıma yapması için ise böyle bir rıza şartı bulunmaz.

Tanıma yapılırken ananın veya çocuğun rızasının alınması kanunen zorunlu tutulmamıştır; ancak tanımanın gerçek soybağına uymadığı iddiasıyla iptal davası açılabilmesi bu durumda önem kazanır.

Tanımaya İtiraz ve İptal Davası

m.298 uyarınca ana, çocuk ve çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer tanımanın iptalini dava edebilir; m.300 gereğince bu dava hakkı, tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer.

Tanıyan erkek ise yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle, m.297 gereğince aynı şekilde iptal davası açabilir; bu davada da soybağının gerçeğe uygunluğu bilimsel yöntemlerle araştırılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Hak Düşürücü Süreler

Tanımanın iptali davası aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından Türk Medeni Kanunu m.283 uygulanır: soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Bu kural davacıya seçim imkânı tanıdığından, çocuğun bulunduğu yer mahkemesinde dava açılması uygulamada kolaylık sağlar. Davada gerekli hâllerde küçüğün temsili için kayyım atanması gündeme gelir; bu husus mahkemece resen dikkate alınır.

Hak düşürücü süreler m.300'de düzenlenmiştir. Tanıyanın dava hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. İlgililerin dava hakkı, tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde beş yıl geçmekle düşer. Çocuğun dava hakkı ise ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Sürelerin başlangıcı öğrenme tarihine bağlandığından, öğrenmenin ne zaman gerçekleştiği ayrıca ispatlanır; gecikmeyi haklı kılan sebep varsa kısa bir ek süre öngörülmüştür.

Tanımanın Sonuçları: Soyadı, Velayet ve Miras

Tanıma ile soybağı doğrudan kurulur ve babanın çocuğa karşı bakım yükümlülüğü doğar. Çocuk, ana ve babası evli değilse ananın soyadını taşır (Türk Medeni Kanunu m.321). Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (m.337); ananın küçük, kısıtlı veya ölmüş olması ya da velayetin kendisinden alınması hâlinde hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir. Kişisel ilişki kurulması ayrıca istenebilir. Soyadı veya velayet konusunda değişiklik isteniyorsa bunun ayrıca talep edilmesi gerekir; nüfus kaydı kendiliğinden düzeltilmez.

Miras bakımından ayrım kaldırılmıştır. Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (m.498). Tanıma nüfus kütüğüne tescil edilir ve nüfus memuru tarafından ilgililere bildirilir. İptal davası açılıp kabul edilmedikçe tanımanın doğurduğu bu sonuçlar geçerliliğini korur; iptal kararı verilmesi hâlinde ise soybağı geçmişe etkili biçimde ortadan kalkar. Nafaka ve kişisel ilişki talepleri de çocuğun yararı gözetilerek ayrıca karara bağlanır; bu talepler tanımanın kendiliğinden sonucu sayılmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tanıma nasıl yapılır?

Tanıma, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuru ya da resmi senet veya vasiyetname ile yapılabilir.

Ananın rızası olmadan tanıma yapılabilir mi?

Evet, tanıma için ananın rızası kanunen aranmaz; ancak gerçeğe aykırılık iddiasıyla iptal davası açma imkânı vardır.

Tanıyan kişi daha sonra babalığını reddedebilir mi?

Evet, tanıyan erkek gerçek babası olmadığını iddia ederek tanımanın iptali davası açabilir.