Rehin Açığı Belgesi

Rehin Açığı Belgesinin Tanımı

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.152, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapılan takipte rehin satılıp bedeli alacağı karşılamazsa, karşılanamayan kısım için alacaklıya rehin açığı belgesi verileceğini düzenler. Bu belge, alacağın rehinle güvence altına alınmamış bölümünü gösterir.

Rehin açığı belgesi, borcun kalan kısmının varlığını ve miktarını ortaya koyan resmî bir belgedir. Böylece alacaklının borçlunun diğer malvarlığına yönelmesi mümkün hale gelir.

Geçici ve Kesin Rehin Açığı Belgesi

Kesin rehin açığı belgesi, rehnin satışı tamamlanıp bedelinin alacağı karşılamadığı kesinleştiğinde verilir. Geçici rehin açığı belgesi ise henüz satış tamamlanmadan, tahmin edilen değere göre alacağın bir kısmının karşılanamayacağının anlaşıldığı hallerde düzenlenir.

Geçici belge, alacaklıya haciz isteme gibi bazı yetkiler tanıyarak alacağını korumasına imkân verir. Kesin belge ise borcun karşılanamayan tutarını nihai olarak ortaya koyar.

Belgenin Sağladığı Haklar

Rehin açığı belgesine dayanan alacaklı, kalan alacağı için borçlunun rehin dışındaki malvarlığına haciz uygulatabilir. Kesin rehin açığı belgesi, 2004 sayılı İİK m.68 anlamında borç ikrarını içeren bir belge niteliği taşıyabilir.

Belge, alacağın kalan kısmı bakımından takibin sürdürülmesini kolaylaştırır. Bu yönüyle rehin açığı belgesi, güvencesi eksik kalan alacaklının haklarını koruyan önemli bir araçtır.

Belgeye Dayalı Takipte Süre ve Usul

İcra ve İflas Kanunu'nun 152. maddesi, belgeye dayanan alacaklıya yalnızca bir yetki tanımaz, aynı zamanda bir süre yükler. Alacaklı, satış yapılmamışsa artırma gününden, satış yapılmışsa satışın kesinleşmesi tarihinden itibaren bir yıl içinde haciz yoluyla takip talebinde bulunursa, borçluya yeniden icra veya ödeme emri tebliğ edilmesine gerek kalmaz. Bu süre kaçırıldığında alacak sona ermez; ancak takip baştan başlatılır. Bu nedenle belgenin düzenlenme tarihi kadar satışın kesinleşme tarihinin de dosyadan tespit edilmesi gerekir.

Aynı madde, alacağı irat senedinden veya bir taşınmaz mükellefiyetinden doğmayan alacaklının, borçlunun sıfatına göre iflas veya haciz yoluna gidebileceğini düzenler. Böylece borçlunun tacir olduğu hâllerde iflas yolu da seçenek hâline gelir. Maddenin son fıkrası, belgenin borç ikrarını içeren senet niteliğinde olduğunu belirtir; bu nitelik, borçlunun itirazı hâlinde icra mahkemesinden itirazın kesin olarak kaldırılmasının istenmesine imkân tanır. Bu talebin, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içinde ileri sürülmesi gerekir; aksi hâlde yeniden ilamsız takip yapılamaz.

Aciz Vesikası ile Karşılaştırma

Rehin açığı belgesi, uygulamada sıkça aciz vesikasıyla karıştırılır. Aciz vesikası, Kanun'un 143. maddesi uyarınca haciz yoluyla takipte alacaklının alacağının tamamını alamaması ve gerekli şartların gerçekleşmesi hâlinde icra dairesince düzenlenir. Rehin açığı belgesi ise rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipte, rehin satılamadığında veya satılıp bedeli takip edilen alacağa yetmediğinde verilir. Her ikisi de borç ikrarını içeren senet niteliğindedir; ancak doğdukları takip yolu, düzenlenme anı ve bağlandıkları sonuçlar birbirinden ayrılır. Bu ayrım, belgenin hangi hükümlere tabi olacağını belirler.

Aciz vesikasına bağlanan bazı sonuçlar da farklıdır. Bu belge hiçbir harç ve vergiye tabi değildir, her il merkezinde belirlenen icra dairesince tutulan özel sicile kaydedilir ve alacaklıya tasarrufun iptali davası açma imkânı tanır. Vesikada yazılı alacak miktarı için faiz istenemez; borç, vesikanın düzenlenmesinden itibaren yirmi yıl geçmekle borçluya karşı zamanaşımına uğrar. Borçlu, borcunu işlemiş faizleriyle birlikte ödediğinde vesika sicilden terkin edilir. Rehin açığı belgesinde ise ölçü, 152. maddede öngörülen bir yıllık takip süresi ve belgenin senet niteliğidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rehin açığı belgesi ne zaman verilir?

2004 sayılı İİK m.152 uyarınca rehnin satış bedeli alacağı karşılamadığında, karşılanamayan kısım için alacaklıya verilir.

Geçici ve kesin belge arasındaki fark nedir?

Geçici belge satış tamamlanmadan tahmini değere göre; kesin belge ise satış tamamlanıp açığın kesinleşmesinden sonra düzenlenir.

Belge alacaklıya ne sağlar?

Kalan alacak için borçlunun rehin dışındaki malvarlığına haciz uygulatma imkânı sağlar ve kesin belge borç ikrarı niteliği taşıyabilir.