Rehnin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip

Rehnin Paraya Çevrilmesi Yolu

Alacağı bir rehinle (taşınır rehni veya ipotek) güvence altına alınmış olan alacaklı, borç ödenmediğinde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapar (İİK m.145 vd.). Bu yol, rehinli alacaklara özgü bir icra yöntemidir.

Kural olarak rehinle temin edilmiş alacaklarda, önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulması gerekir.

İpoteğin Paraya Çevrilmesi

Taşınmaz rehni (ipotek) ile güvence altına alınmış alacaklarda, ilamlı veya ilamsız rehnin paraya çevrilmesi yolu izlenir. Takip sonunda, ipotekli taşınmaz satılarak elde edilen bedelden alacak karşılanır.

İpoteğin türüne (kesin borç ipoteği, üst sınır ipoteği) göre takip usulü farklılık gösterebilir.

Sürecin İşleyişi

Takipte borçluya ve varsa taşınmaz malikine ödeme/icra emri gönderilir. Süresinde ödeme yapılmazsa, rehinli mal açık artırmayla satılır. Satıştan elde edilen bedel, öncelikle rehinli alacaklıya ödenir.

Rehnin paraya çevrilmesinde sürelerin ve usulün doğru izlenmesi büyük önem taşır.

Süreler ve Zamanaşımı

Takip türüne göre süreler değişir. İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takipte borçluya ve varsa taşınmaz malikine gönderilen icra emrinde otuz günlük ödeme süresi verilir (İİK m.149). İlamsız takipte ise ödeme emriyle otuz gün içinde ödeme istenir; borca, imzaya ya da rehin hakkına itiraz süresi yedi gündür. Taşınır rehninde ödeme emrindeki ödeme süresi daha kısadır. Süresinde yapılan itiraz takibi olduğu yerde durdurur; alacaklının itirazın kaldırılması veya iptali yoluna başvurması gerekir. İtiraz süresinin başlangıcı, ödeme veya icra emrinin usulüne uygun biçimde tebliğ edildiği tarihe göre belirlenir.

Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipte satış isteme süresi kanunda ayrıca düzenlenmiştir; sürenin kaçırılması takip dosyasının düşmesi sonucunu doğurur (İİK m.150/e). Kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurularak rapora itiraz edilebilir; itiraz edilmezse takdir edilen değer kesinleşir ve ihale bu değer üzerinden yapılır (İİK m.128/a). İhalenin feshi istemi ise ihale tarihinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde icra mahkemesine yöneltilir. Süreler hak düşürücüdür ve resen gözetilir. İhale sonrası aşamalarda tebligatların izlenmesi, hak kaybını önleyen en önemli adımdır.

İstisnalar ve Özel Durumlar

Alacak rehinle güvence altına alınmışsa kural, önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulmasıdır; ancak kanun bu kuralın istisnalarını gösterir (İİK m.45). İpotekle temin edilmiş faiz ve yıllık taksit alacakları için doğrudan haciz yoluna gidilebilir. Alacak bir kambiyo senedine bağlı ise ve ayrıca rehinle de güvence altına alınmışsa, alacaklı kambiyo senetlerine özgü takip yolunu seçebilir. Konut finansmanından kaynaklanan rehinle temin edilmiş alacaklar bakımından da özel düzenlemeler bulunmaktadır. Bu istisnaların varlığı, takip yolu seçilmeden önce alacağın kaynağına bakılarak değerlendirilmelidir.

Taşınmaz maliki borçludan farklı bir kişi ise takip hem borçluya hem de malike yöneltilir; malik, borçtan kişisel olarak sorumlu olmasa da taşınmazıyla sorumludur ve takibe karşı kendi savunmalarını ileri sürebilir. Üst sınır ipoteğinde alacaklının talep edebileceği tutar tapuda gösterilen sınırla kayıtlıdır; faiz ve giderler de bu sınır içinde kalır. Kesin borç ipoteğinde durum farklıdır. Satış bedeli alacağı karşılamazsa kalan kısım için rehin açığı belgesi düzenlenir ve haciz yoluna gidilebilir (İİK m.152). Taşınmaz üzerinde sonraki tarihli hak sahiplerinin bulunması hâlinde onlara da bildirim yapılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rehinli alacakta hangi takip yapılır?

Alacak rehinle güvence altındaysa, kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapılır.

İpotekli taşınmaz nasıl paraya çevrilir?

Borçluya icra/ödeme emri gönderilir; ödenmezse taşınmaz açık artırmayla satılır ve bedelden rehinli alacaklıya öncelikle ödeme yapılır.

Önce rehne mi başvurulmalı?

Kural olarak rehinle temin edilmiş alacaklarda önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna başvurulması gerekir.