Çocuk Teslimi ve İcrası

Yeni Sistem: Müdürlükler Eliyle Teslim

7343 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ve tedbir kararları artık icra dairelerince değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla yerine getirilir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/A vd.).

Bu düzenlemenin amacı, çocuğun icra baskısı altında değil, uzman ve pedagog eşliğinde, yararı gözetilerek teslim edilmesini sağlamaktır.

Teslim Süreci Nasıl İşler?

Kişisel ilişki veya teslim kararına dayanarak müdürlüğe başvurulur; müdürlük teslim yeri, zamanı ve şeklini belirler. Gerektiğinde uzman görevlendirilir ve teslim, çocuğun okulundan veya uygun bir mekândan gerçekleştirilebilir.

Yükümlü ebeveyn kararı yerine getirmezse, öncelikle teşvik edici tedbirler uygulanır; ısrarlı ihlal hâlinde kanunda öngörülen yaptırımlar gündeme gelir.

İhlal Hâlinde Yaptırımlar

Çocuğun teslimine veya kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararın yerine getirilmesini engelleyen ebeveyn hakkında kanunda tazyik ve idari para cezası gibi yaptırımlar öngörülmüştür.

Sürecin çocuğun ruh sağlığını zedelememesi esas olduğundan, ihlalin sürekliliği hâlinde velayetin değiştirilmesi davası da gündeme gelebilir.

Kişisel İlişki Kararının Değiştirilmesi ve Görevli Mahkeme

Zamanla uygulanamaz hâle gelen kişisel ilişki düzeninin değiştirilmesi için aile mahkemesine başvurulur; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4 bu davaları aile mahkemesinin görev alanına bırakır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Çocuğun yaşı, okul düzeni, sağlık durumu, ebeveynlerin yerleşim yerlerinin değişmesi veya çalışma koşulları değişiklik talebinin dayanağı olabilir. Mahkeme, Türk Medeni Kanunu m.182 ve m.324 çerçevesinde çocuğun üstün yararını gözeterek yeni bir düzen kurar.

Kişisel ilişkinin sürekli ve ağır biçimde engellenmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi de talep edilebilir; bu istem ayrı bir dava konusudur ve çocuğun yararı ölçütüyle değerlendirilir. Yargılama sırasında geçici kişisel ilişki kurulması yönünde tedbir kararı istenebilir. Mahkeme kural olarak sosyal çalışma görevlisi, psikolog veya pedagogdan rapor alır; idrak çağındaki çocuğun görüşü de uygun bir ortamda dinlenir. Talebin somut olaylara ve belgelere dayandırılması, alınacak raporun yönünü ve kararın uygulanabilirliğini doğrudan etkiler. Talebin gerekçesiz biçimde sunulması, yargılamanın uzamasına yol açabilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

İlk sık hata, teslim ve kişisel ilişki kararlarının infazı için hâlâ icra dairesine başvurulmasıdır; yürürlükteki düzenlemede yetki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerindedir. İkinci hata, mahkeme kararında teslim yerinin, saatinin ve teslimin kimin aracılığıyla yapılacağının belirsiz bırakılmasıdır; belirsizlik her dönemde yeni uyuşmazlık doğurur. Teslimlerin tutanakla belgelenmemesi de ileride ihlal iddiasının ispatını güçleştirir. Bu nedenle tarafların, teslim düzenini karar aşamasında ayrıntılı biçimde belirletmesi yerinde olur. Kararda yaz tatili ve resmî tatil düzeninin de gösterilmesi yerinde olur.

Çocuğun diğer ebeveyn aleyhine yönlendirilmesi, kişisel ilişkinin engellenmesi kadar ağır sonuçlar doğurabilir ve velayet uyuşmazlığında aleyhe değerlendirilir. Hastalık, sınav ya da okul etkinliği gibi gerekçelerin belgelendirilmemesi de ihlal iddiasıyla karşılaşılmasına yol açar. Yurt dışına çıkış, pasaport ve okul kaydı gibi işlemlerde diğer ebeveynin rızasının gerekip gerekmediğinin önceden açıklığa kavuşturulmaması sık rastlanan bir eksikliktir. Sürecin sağlıklı yürümesi için tarafların iletişimi yazılı ve ölçülü biçimde sürdürmesi önerilir. Karşılıklı suçlamalar yerine belgelenebilir bilgi paylaşımı süreci kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuk teslimi artık icra dairesinden mi yapılıyor?

Hayır. 2022'deki değişiklikle çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla yerine getirilmektedir.

Diğer ebeveyn çocuğu teslim etmezse ne olur?

Önce teşvik edici tedbirler uygulanır. Israrlı ihlal hâlinde kanunda öngörülen tazyik ve idari para cezası gibi yaptırımlar ile velayetin değiştirilmesi gündeme gelebilir.

Teslim için ücret ödenir mi?

Süreç müdürlük eliyle yürütülür; teslim yeri ve şekli çocuğun yararına göre belirlenir. Ayrıntılar için müdürlüğe başvurularak bilgi alınmalıdır.