Vesayet Organlarının Görev ve Yetkileri

Vesayet Makamı

Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca vesayet makamı, sulh hukuk mahkemesidir; vasi atama, kısıtlama kararı verme ve vesayetle ilgili günlük işleri yürütme gibi görevler bu makama aittir.

Vesayet makamı, vasinin görevini gereği gibi yerine getirip getirmediğini denetler ve vasinin işlemlerine ilişkin izin taleplerini değerlendirir; özellikle önemli mal işlemlerinde vasinin vesayet makamından izin alması gerekir.

Denetim Makamı

m.397/2 gereğince denetim makamı, asliye hukuk mahkemesidir ve vesayet makamının bazı kararlarına karşı yapılan itirazları inceler; ayrıca kanunda sayılan önemli işlemler için vesayet makamının verdiği izin kararlarını onaylar.

Denetim makamı, vesayet makamının gözetim ve denetim görevini üst düzeyde tamamlayan, böylece kısıtlının haklarının çok aşamalı olarak korunmasını sağlayan bir organdır.

Vasinin Görevleri

Vasi, m.403-406 hükümleri çerçevesinde kısıtlının kişilik haklarını korumak, malvarlığını yönetmek ve kısıtlının yararına uygun kararlar almakla yükümlüdür; vasi bu görevlerini yerine getirirken vesayet makamının denetimine tabidir.

Vasi, her yıl vesayet makamına hesap vermek ve önemli işlemler için önceden izin almak zorundadır; hesap verme yükümlülüğüne aykırı davranması halinde görevinden alınabilir ve sorumluluğu doğabilir.

İzne Tabi İşlemler

Vasi, kısıtlı adına yapacağı bazı işlemleri tek başına gerçekleştiremez. Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka bir ayni hak kurulması; olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır ile hak ve değerlerin alım satımı; ödünç verme ve alma; kambiyo taahhüdü altına girme; dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato yapılması gibi işlemler için vesayet makamının izni gereklidir (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.462). Sayılan işlemler, kısıtlının malvarlığını doğrudan etkileyen nitelikteki işlemlerdir.

Bazı işlemlerde ise vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni aranır. Vesayet altındaki kişinin evlat edinmesi veya evlat edinilmesi, vatandaşlığa girmesi veya çıkması, bir işletmenin devralınması ya da tasfiyesi, ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapılması, mirasın kabulü veya reddi, küçüğün ergin kılınması ve vesayet altındaki kişi ile vasi arasında sözleşme yapılması bu kapsamdadır (TMK m.463). İzin alınmadan yapılan işlemler kural olarak askıda hükümsüzdür. İki aşamalı izin düzeni, önemi yüksek işlemlerde ek bir güvence sağlar.

Vasinin Görevden Alınması ve Kararlara İtiraz

Vasi, görevini ağır biçimde savsaklar, yetkilerini kötüye kullanır, güveni sarsıcı davranışlarda bulunur ya da borç ödemede acze düşerse vesayet makamı tarafından görevden alınır (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.483). Vasinin görevini yapmaktaki yetersizliği sebebiyle vesayet altındaki kişinin menfaatleri tehlikeye düşerse, vesayet makamı kusuru bulunmasa bile vasiyi görevden alabilir. Görevden alma istemi ilgililerce ileri sürülebileceği gibi vesayet makamınca kendiliğinden de değerlendirilir. Görevden alma kararı verilmesi, vasinin sorumluluğunun ayrıca değerlendirilmesine engel değildir.

Gecikmesinde tehlike bulunan hâllerde vesayet makamı, vasiye geçici olarak işten el çektirip bir kayyım atayabilir; gerekirse muhtemel zararı göz önünde bulundurarak vasinin mallarına ihtiyati haciz koyabilir (TMK m.486). İlgililer, vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir; denetim makamı gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin karara bağlar (TMK m.488). Bu itiraz yolu, kısıtlının haklarının çok aşamalı biçimde korunmasını sağlayan denetim düzeninin tamamlayıcı unsurudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Vesayet makamı hangi mahkemedir?

Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir ve vasi atama ile vesayetle ilgili günlük işleri yürütür.

Denetim makamı neyi denetler?

Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi, vesayet makamının bazı kararlarına karşı itirazları inceler ve önemli izin kararlarını onaylar.

Vasi hesap vermek zorunda mıdır?

Evet, vasi her yıl vesayet makamına hesap vermek ve önemli işlemler için önceden izin almakla yükümlüdür.