Teminat Mektubunun Paraya Çevrilmesi

Teminat Mektubunun Niteliği

Teminat mektubu, bankanın muhataba karşı bağımsız bir ödeme taahhüdüdür. Kesin ve süresiz teminat mektuplarında banka, ilk yazılı talep üzerine, asıl borç ilişkisini tartışmadan ödeme yapmayı üstlenir.

Bu bağımsızlık, teminat mektubunu kefaletten ayırır; banka kural olarak asıl borçlunun def'ilerini ileri süremez. Mektup, bir işin veya borcun güvencesi olarak verilir.

Nakde Çevirme (Tazmin) Süreci

Lehtar taahhüdünü yerine getirmezse, muhatap teminat mektubunu bankaya ibraz ederek nakde çevrilmesini (tazminini) ister. Kesin teminat mektuplarında banka, koşullar oluştuğunda ödemeyi yapar.

Süreli teminat mektuplarında, sürenin dolmasından önce talepte bulunulması gerekir. Banka ödeme yaptıktan sonra, ödediği tutar için lehtara (asıl borçluya) rücu eder.

Haksız Talep ve İhtiyati Tedbir

Teminat mektubunun açıkça hakkın kötüye kullanılması suretiyle haksız yere nakde çevrilmek istendiği hâllerde, lehtar mahkemeden ihtiyati tedbir isteyerek ödemeyi durdurmaya çalışabilir.

Ancak teminat mektubunun bağımsızlığı nedeniyle bu tür tedbirler istisnai ve sıkı koşullara bağlıdır; haksızlığın açık ve ispatlı olması aranır.

Görevli Mahkeme ve Dava Şartı Arabuluculuk

Bankanın taraf olduğu teminat mektubu uyuşmazlıkları kural olarak ticari nitelik taşır. Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5). Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir; asliye ticaret mahkemesi ile diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olarak düzenlenmiştir. Bankanın ticari işletmesiyle ilgili bulunan bu uyuşmazlıklarda ticari işlere ilişkin faiz kuralları da uygulanır.

Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Buna karşılık ihtiyati tedbir istemleri bu dava şartına tabi değildir; ödemenin durdurulması amacıyla tedbir talep edilmesi hâlinde başvuru doğrudan mahkemeye yapılabilir. Tedbir kararının ardından esas hakkındaki dava için arabuluculuk süreci ayrıca işletilir. İhtiyati tedbir istemi reddedilse dahi esas hakkındaki dava hakkı saklı kalır; ret kararına karşı kanun yoluna başvurulması da mümkündür.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık yapılan hata, süreli teminat mektuplarında tazmin talebinin sürenin dolmasından önce ve mektupta öngörülen usule uygun biçimde bankaya ulaştırılmamasıdır. Talebin yazılı olarak ve mektupta belirtilen içerikle yapılması gerekir. İkinci hata, mektubun aslının ibraz edilmemesi ya da muhatabın yetkili temsilcisince imzalanmamış bir talep yazısı gönderilmesidir; bu eksiklikler ödemenin gecikmesine ve uyuşmazlığın büyümesine yol açar. Mektupta kararlaştırılan bildirim adresine değil, bankanın başka bir birimine yapılan bildirim de talebin süresinde ulaştırılmadığı sonucunu doğurabilir.

Lehtar bakımından sık görülen hata ise, ödemeyi durdurmaya yönelik tedbir isteminin somut ve güçlü delillerle desteklenmemesidir. Teminat mektubunun bağımsızlığı nedeniyle yalnızca asıl borç ilişkisine dayanan itirazlar sonuç doğurmaz; hakkın açıkça kötüye kullanıldığının yaklaşık olarak ispatlanması aranır. Ayrıca kontrgaranti ile rücu ilişkisinin sözleşmede açıkça düzenlenmemesi, banka ile lehtar arasında ayrı bir uyuşmazlık kaynağına dönüşür. Muhatap bakımından ise tazmin talebinin dayanağı olan yükümlülük ihlalinin belgelendirilmemesi, sonradan açılacak istirdat davalarında aleyhe sonuç doğurabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Teminat mektubu kefaletle aynı mı?

Hayır. Teminat mektubu bağımsız bir garanti taahhüdüdür; banka kural olarak asıl borç ilişkisinin def'ilerini ileri süremez.

Süreli teminat mektubunda süre kaçırılırsa ne olur?

Süreli mektuplarda talebin süre dolmadan yapılması gerekir; süre geçtikten sonra kural olarak tazmin istenemez.

Haksız tazmin talebini durdurabilir miyim?

Ancak hakkın açıkça kötüye kullanıldığı istisnai hâllerde, sıkı koşullarla mahkemeden ihtiyati tedbir istenebilir.