Maaş Haczinde Sıra ve Birden Fazla Haciz

Maaş Haczinde Temel Kural

Maaş ve ücretin, borçlu ile ailesinin geçimi için icra müdürünce takdir edilen kısmı düşüldükten sonra kalanı haczedilebilir; haczolunacak miktar bunun dörtte birinden az olamaz (İİK m.83/2). Dörtte birlik oran bir üst sınır değil, asgari sınırdır.

İşveren, ilk haciz müzekkeresine göre kesinti yapar ve kesilen tutarı icra dairesine gönderir. Sınır dolduğunda sonraki hacizler sıraya girer.

Sıralama ve Nafaka Önceliği

Aynı ücret üzerindeki hacizlerde, önce gelen haciz önce karşılanır; ilk haciz bitince sıradaki hacze geçilir (İİK m.83/son). Ancak nafaka alacakları bu sıralamadan önce gelir.

Nafaka için yapılan hacizler, dörtte bir sınırına tabi olmaksızın ve diğer alacaklardan önce karşılanır. Böylece nafaka alacaklısının hakkı güvence altına alınır.

İşverenin Yükümlülüğü

İşveren, kendisine gönderilen maaş haczi müzekkerelerini uygulamak ve kesintileri düzenli olarak icra dairesine yatırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü ihlal eden işveren, kesmediği tutardan sorumlu tutulabilir.

Borçlunun işten ayrılması hâlinde işveren durumu icra dairesine bildirmelidir; aksi hâlde sorumluluğu doğabilir.

Haczedilmezlik Şikâyeti ve Süreler

Maaş üzerindeki haczin kanuni sınırı aştığı ya da haczedilemeyecek bir kalemi kapsadığı düşünülüyorsa, icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur. Şikâyet süresi kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür (İİK m.16). Süre, kesintinin ilk kez yapıldığı ya da haciz müzekkeresinin öğrenildiği tarihe göre hesaplanır. Sürenin kaçırılması hâlinde kesintiler devam eder ve geçmişe dönük iade talepleri uygulamada güçlükle sonuç verir. Şikâyet dilekçesine bordro, banka hesap dökümü ve haciz müzekkeresi örneğinin eklenmesi incelemenin hızlı sonuçlanmasını sağlar. Eksik belgeyle yapılan başvurular gecikmeye yol açar.

Haczedilmezlikten önceden feragat edilmesi mümkün değildir; haczi caiz olmayan mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (İİK m.83/a). Buna karşılık borçlunun haciz sırasında veya sonrasında verdiği açık muvafakat sonuç doğurur. Bu nedenle takip başlamadan önce imzalanan kredi ya da hizmet sözleşmelerine konulan muvafakat kayıtları borçluyu bağlamaz. Muvafakatin tarihi ve kapsamı belirleyici olduğundan, beyanın dosyaya açık biçimde yansıtılması gerekir. Muvafakat verilmiş olsa dahi borçlunun ve ailesinin asgari geçimini tehlikeye düşüren kesintiler bakımından değerlendirme yeniden yapılabilir; bu husus somut gelir düzeyine göre belirlenir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

İşverenlerin en sık yaptığı hata, birden fazla haciz müzekkeresi geldiğinde kesintileri toplayarak kanuni sınırı aşmasıdır. Kesinti toplamı, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli kısım düşüldükten sonra kalanın dörtte birini aşamaz; sıradaki hacizler ancak öndeki alacak tamamen karşılandığında işleme konur. Bir diğer hata, nafaka alacaklarının diğer alacaklarla aynı sıraya konulmasıdır; nafaka kesintisi bu sıralamanın dışında ve öncelikli olarak uygulanır. Ayrıca kesintinin hangi dosyaya ve hangi oranda gönderildiğinin bordroda gösterilmemesi borçlunun denetim imkânını ortadan kaldırır. Bu durum sonradan mükerrer ödeme tartışması doğurur.

Borçlu tarafında ise en yaygın hata, emekli aylığı veya korumalı gelir kalemleri üzerindeki hacze zamanında itiraz edilmemesidir. Ayrıca işten ayrılma, iş yeri değişikliği ya da ücretteki değişikliklerin icra dairesine bildirilmemesi hem işveren hem borçlu bakımından sorun doğurur; bildirim ve kesinti yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenden kesmediği tutar ayrıca hüküm alınmasına gerek kalmadan tahsil edilir (İİK m.355 ve m.356). İkramiye ve primlerin kapsam dışı sanılması da sık görülen bir yanılgıdır. Kesintilerin icra dairesine değil doğrudan alacaklıya gönderilmesi de sıkça yapılan ve sorumluluk doğuran bir uygulamadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Maaşımda birden fazla haciz varsa ne olur?

Kesinti dörtte bir sınırını aşamaz; hacizler sıraya göre karşılanır. İlk haciz bitince sıradaki hacze geçilir.

Nafaka haczi öncelikli mi?

Evet. Nafaka alacakları dörtte bir sınırı ve sıralamanın istisnasıdır; diğer alacaklardan önce karşılanır.

İşveren kesinti yapmazsa sorumlu olur mu?

Evet. Maaş haczi müzekkeresini uygulamayan işveren, kesmesi gereken tutardan sorumlu tutulabilir.