Patent Verilemeyecek Buluş ve Konular

Buluş Sayılmayan Konular

Keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler; zihni faaliyet, iş ve oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler; edebî ve sanatsal eserler ile bilgisayar programları buluş niteliğinde sayılmaz ve tek başlarına patentlenemez (SMK m.82/2).

Bu konular, ancak teknik bir çözümün parçası olduklarında değerlendirilebilir; soyut fikir ve bilgi olarak patent korumasından yararlanamazlar.

Patent Verilemeyecek Buluşlar

Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar; bitki çeşitleri, hayvan ırkları ve esas olarak biyolojik esaslara dayanan yetiştirme yöntemleri; insan bedeni ve gen dizilerinin olduğu gibi keşfi patentlenemez (SMK m.82/3).

İnsan klonlanması ve benzeri etik açıdan sakıncalı süreçler de açıkça patent dışında bırakılmıştır. Bu sınırlamalar kamu yararı ve etik değerleri korur.

Değerlendirme ve Sonuç

Bir başvurunun bu kapsamda olup olmadığı, buluşun teknik niteliği ve somut istemleri incelenerek belirlenir. Kapsam dışı konular için yapılan başvurular reddedilir.

Buluşun patent verilemeyen konular arasında olması, koruma imkânını ortadan kaldırdığından; başvuru öncesi konunun patentlenebilirliğinin değerlendirilmesi önemlidir.

Karara İtiraz ve Kurul İncelemesi

Başvurunun patent verilemeyecek konular arasında görülerek reddedilmesi hâlinde karar kesin değildir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.100 uyarınca Kurumun aldığı kararlara, patent başvurusu sahibi, patent sahibi veya ilgili üçüncü kişiler tarafından kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde itiraz edilebilir. Bu kapsamdaki itirazlar Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından incelenir. İtiraz dilekçesinde, buluşun teknik niteliği ve istemlerin hangi teknik problemi hangi teknik araçlarla çözdüğü somut biçimde açıklanmalıdır. İtiraz ücretinin süresi içinde ödenmemesi hâlinde itirazın yapılmamış sayılacağı da göz önünde bulundurulmalıdır.

İtiraz aşamasında istemlerin daraltılması veya yeniden düzenlenmesi yoluyla, başvurunun kapsam dışı sayılan bir konuya indirgenmediğinin ortaya konması çoğu zaman belirleyici olur. Bilgisayar programı, iş yöntemi ya da matematiksel yönteme dayalı başvurularda, teknik etkinin tarifname ve istemlerde açıkça gösterilmesi gerekir. Kurul kararı da nihai değildir; karara karşı süresi içinde Ankara Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesinde iptal davası açılabilir. Kanunun m.156 hükmü, Kurum kararlarına karşı açılacak davalarda bu mahkemeyi görevli ve yetkili kılmıştır.

Hükümsüzlük Davası ve Görevli Mahkeme

Patent verilemeyecek bir konu için verilmiş patentin akıbeti hükümsüzlük davasıyla belirlenir. Sınai Mülkiyet Kanunu m.138, patent konusunun Kanunda öngörülen patent verilebilirlik şartlarını taşımamasını hükümsüzlük sebepleri arasında sayar. Menfaati olanlar ile Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları hükümsüzlük davası açabilir. Dava, koruma süresince ya da hakkın sona ermesini izleyen belirli bir süre içinde açılabilir. Hükümsüzlük sebebi patentin yalnızca bir bölümüne ilişkinse, ilgili istemlerin iptaliyle kısmi hükümsüzlüğe de karar verilebilir.

Görevli mahkeme, Kanunun m.156 hükmü uyarınca fikrî ve sınaî haklar hukuk mahkemesidir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar. Hükümsüzlük kararı kesinleştiğinde, Kanunun m.139 hükmü gereğince sonuçları geçmişe etkili olur ve patentin sağladığı koruma hiç doğmamış sayılır. Bununla birlikte hükümsüzlükten önce verilmiş ve uygulanmış kesinleşmiş kararlar ile hükümsüzlükten önce kurulmuş ve uygulanmış sözleşmeler bakımından belirli sınırlamalar öngörülmüştür. Bu istisnalar, hukuki güvenlik ile hükümsüzlüğün geriye etkili sonucu arasında denge kurmayı amaçlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilgisayar programı patentlenebilir mi?

Bilgisayar programları tek başına buluş sayılmaz; ancak teknik bir çözümün parçası olduklarında değerlendirilebilir. Yazılımlar ayrıca telifle korunur.

Her buluş patentlenebilir mi?

Hayır. Kamu düzenine aykırı buluşlar, bitki çeşitleri, hayvan ırkları ve insan bedeninin keşfi gibi konular patent koruması dışındadır.

Keşif ile buluş arasındaki fark nedir?

Keşif, var olan bir olgunun ortaya çıkarılmasıdır ve patentlenemez; buluş ise teknik bir soruna getirilen yeni ve uygulanabilir çözümdür.