Marka Tescilinde Kullanımla Ayırt Edicilik

Mutlak Ret ve İstisnası

Ayırt edici niteliği bulunmayan, ticaret alanında cins, çeşit, vasıf belirten (tanımlayıcı) işaretler kural olarak marka olarak tescil edilemez (SMK m.5/1). Ancak bir marka, başvuru tarihinden önceki kullanımı sonucu ayırt edicilik kazanmışsa tescili reddedilemez (SMK m.5/2).

Bu istisna, uzun ve yoğun kullanımla tüketici zihninde belirli bir kaynağı işaret eder hâle gelen işaretlere tescil imkânı tanır.

Ayırt Edicilik Nasıl Kazanılır?

Ayırt edicilik; işaretin uzun süreli, yoğun ve yaygın kullanımı, tanıtım ve reklam faaliyetleri, pazar payı ve tüketici algısı gibi ölçütlerle değerlendirilir. İşaretin ilgili çevrede markayı çağrıştırır hâle gelmesi gerekir.

İspat için satış rakamları, reklam harcamaları, pazar araştırmaları ve kullanım süresine ilişkin belgeler sunulur.

Uygulama ve Sınır

Kullanımla ayırt edicilik kazanma, yalnızca ilgili istisna kapsamındaki mutlak ret nedenlerini aşmayı sağlar; her mutlak ret nedeni bu yolla giderilemez. Kamu düzenine aykırılık gibi bazı nedenler kullanımla aşılamaz.

İşaretin ayırt edicilik kazandığı, başvuru anındaki durum esas alınarak değerlendirilir; sonradan kazanılan ayırt edicilik farklı sonuç doğurabilir.

Ret Kararına İtiraz Süreci Nasıl İşler

Başvuru, ayırt edici nitelik bulunmadığı ya da işaretin tanımlayıcı olduğu gerekçesiyle reddedilirse, kullanımla ayırt edicilik iddiası itiraz aşamasında ileri sürülebilir. Kurum tarafından alınan kararlardan zarar gören taraflar, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak Kuruma itiraz edebilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.20). İtiraz gerekçelerinin bu süre içinde sunulmaması hâlinde itiraz yapılmamış sayılır. İtirazın, kararın bildirildiği kişi ya da usulüne uygun biçimde yetkilendirilmiş temsilcisi tarafından yapılması da gerekir.

İtirazın incelenebilmesi için itiraz süresi içinde ücretin ödenmesi ve ödendiğine ilişkin bilginin Kuruma sunulması zorunludur. Süre geçtikten sonra itiraz gerekçeleri değiştirilemez ve yeni gerekçe eklenemez; bu nedenle kullanıma ilişkin delillerin itiraz aşamasında eksiksiz sunulması gerekir. Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulunun kararları Kurumun nihai kararlarıdır ve bunlara karşı bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir. Dava açma süresinin de hak düşürücü nitelikte olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık yapılan hata, sunulan delillerin başvuru tarihinden sonraki döneme ait olmasıdır. Ayırt ediciliğin başvuru tarihinden önceki kullanımla kazanılmış olması arandığından, sonraki tarihli tanıtım ve satış belgeleri tek başına sonuç doğurmaz. İkinci hata, delillerin tarihsiz olması ya da hangi mal ve hizmetlere ilişkin bulunduğunun gösterilmemesidir; değerlendirme, kullanımın ispatlandığı mal ve hizmetlerle sınırlı olarak yapılır. Ayrıca kullanımın yalnızca dar bir bölgede yoğunlaşması hâlinde ülke genelinde ayırt edicilik kazanıldığı sonucuna varılamayacağı göz ardı edilir.

Bir diğer sık hata, işaretin başvuruda yer aldığı biçimden farklı bir görünümle kullanıldığının fark edilmemesidir; kullanımın, işaretin ayırt edici karakterini değiştirmeyecek şekilde gerçekleşmesi beklenir. Türkiye'deki ilgili tüketici kesimini hedeflemeyen yurt dışı kullanımlarına dayanılması da eksiklik yaratır. Son olarak, yalnızca belge sayısına güvenilerek pazar payı ve tüketici algısına ilişkin bağımsız araştırmaların hiç sunulmaması, iddianın değerlendirilmesini zayıflatır. Delillerin dağınık ve tasnifsiz sunulması, dosyanın incelenmesini güçleştirdiğinden ayrı bir olumsuzluk oluşturur. Delillerin kronolojik bir tablo ile özetlenmesi ise değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tanımlayıcı bir kelime marka olabilir mi?

Kural olarak olamaz; ancak yoğun ve uzun kullanımla ayırt edicilik kazanmışsa, bu mutlak ret nedenine rağmen tescil edilebilir.

Ayırt edicilik nasıl ispatlanır?

Satış rakamları, reklam harcamaları, kullanım süresi ve pazar araştırmaları gibi işaretin markayı çağrıştırır hâle geldiğini gösteren delillerle ispatlanır.

Her ret nedeni kullanımla aşılır mı?

Hayır. Kullanımla ayırt edicilik yalnızca ilgili mutlak ret nedenlerini aşar; kamu düzenine aykırılık gibi bazı nedenler bu yolla giderilemez.