Marka Lisansının Sicile Şerhi

Marka Lisansı ve Türleri

Marka sahibi, markasını mal veya hizmetlerin bir kısmı ya da tamamı için lisans sözleşmesine konu edebilir (SMK m.24). Lisans, inhisari (tekel) veya inhisari olmayan biçimde verilebilir.

İnhisari lisansta, marka sahibi başkasına lisans veremez ve aksi kararlaştırılmadıkça kendisi de markayı kullanamaz; inhisari olmayan lisansta ise bu sınırlamalar yoktur.

Sicile Kayıt (Şerh)

Lisans sözleşmesi, taraflardan birinin talebi üzerine sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır (SMK m.148). Sicile kaydedilmeyen lisans, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Sicile şerh, lisansın alenileşmesini ve hukuki güvenliği sağlar; markanın devri hâlinde lisansın yeni malike karşı korunması bakımından da önemlidir.

Lisans Alanın Hakları

İnhisari lisans sahibi, aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa, markaya tecavüz hâlinde marka sahibinin açabileceği davaları kendi adına açabilir. İnhisari olmayan lisans sahibi ise kural olarak marka sahibinden dava açmasını ister.

Lisans sözleşmesinin kapsamı, süresi ve coğrafi alanı açıkça belirlenmeli; sicile kayıt, tarafların ve üçüncü kişilerin haklarını korur.

Lisans Sözleşmesinde Şekil Şartı

Sınai mülkiyet hakkına ilişkin hukuki işlemler yazılı şekle tabidir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.148). Bu nedenle marka lisansı sözleşmesinin yazılı olarak düzenlenmesi gerekir; sözlü olarak kurulduğu ileri sürülen lisans ilişkisi hukuken sonuç doğurmaz. Aynı hükümde devir sözleşmelerinin geçerliliğinin noter onayına bağlı olduğu ayrıca belirtilmiştir; lisans sözleşmesi bakımından ise noter onayı aranmaz. Bu ayrımın karıştırılmaması önem taşır. Yazılı şekle uyulmaması hâlinde, taraflar arasında fiilen sürdürülen kullanım ilişkisi geçerli bir lisans olarak nitelendirilemez.

Hukuki işlemler, taraflardan birinin talebi, ücretin ödenmesi ve yönetmelikle belirlenen diğer şartların yerine getirilmesi hâlinde sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır. Garanti markasının veya ortak markanın devri ya da ortak marka için lisans verilmesi ise ancak sicile kayıt hâlinde geçerlidir; bu markalarda sicil kaydı ispat aracı değil geçerlilik şartıdır. Bu hükümler, tescilli markalar yanında marka başvuruları hakkında da uygulanır (SMK m.148). Bu ayrımların sözleşme hazırlanırken baştan gözetilmesi, sonradan doğacak geçersizlik tartışmalarını önler.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık yapılan hata, lisansın inhisari olup olmadığının sözleşmede açıkça belirtilmemesidir. Nitelik gösterilmediğinde lisansın inhisari sayılmaması sonucu doğar ve lisans alanın kendi adına dava açma yetkisi tartışmalı hâle gelir. İkinci hata, lisansın kapsadığı mal ve hizmetlerin sınıf ve alt grup düzeyinde sayılmaması; süre, coğrafi alan ve alt lisans verme yetkisinin belirsiz bırakılmasıdır. Belirsizlik, sözleşmenin yorumunda uzun çekişmelere yol açar. Lisans bedelinin hesaplanma yöntemi ile ödeme dönemlerinin belirsiz bırakılması da tarafları uzun süren hesap uyuşmazlıklarına sürükler.

Sicile şerh talebinin hiç yapılmaması ya da sözleşme sona erdiğinde kaydın terkin ettirilmemesi de sık karşılaşılan sorunlardır. Terkin edilmeyen kayıt, markanın devri veya yeni lisans verilmesi aşamasında engel oluşturabilir. Ayrıca lisans alanın markayı kullanımının marka sahibi yönünden de kullanım sayılacağı gözetilmeden kullanım kayıtlarının tutulmaması, ileride ileri sürülebilecek kullanmama iddialarında ciddi ispat güçlüğü yaratır. Kalite denetimi hükümlerinin sözleşmeye konulmaması ayrı bir eksikliktir. Sözleşmenin sona erme hâllerinin ve fesih usulünün düzenlenmemesi de ayrı bir eksikliktir.

Sıkça Sorulan Sorular

Marka lisansını sicile kaydetmek zorunlu mu?

Zorunlu olmasa da, sicile kaydedilmeyen lisans iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; bu nedenle şerh önemlidir.

İnhisari lisans ne demek?

İnhisari (tekel) lisansta marka sahibi başkasına lisans veremez ve aksi kararlaştırılmadıkça kendisi de markayı kullanamaz.

Lisans alan tecavüze karşı dava açabilir mi?

İnhisari lisans sahibi, aksi kararlaştırılmadıkça marka sahibinin davalarını kendi adına açabilir; inhisari olmayan lisans sahibi kural olarak marka sahibinden talep eder.