İhtiyati Haciz

İhtiyati Haciz Nedir?

İhtiyati haciz, para alacaklarının güvence altına alınması için, alacaklının talebiyle borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasını sağlayan bir koruma tedbiridir (İİK m.257). Amaç, borçlunun mal kaçırmasını önleyerek alacağın tahsilini güvenceye almaktır.

İhtiyati haciz, kural olarak vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş alacaklar için istenebilir; kanunda sayılan hâllerde vadesi gelmemiş alacaklar için de mümkündür.

Karar ve Teminat

İhtiyati hacze mahkeme karar verir. Alacaklının, haksız çıkması ihtimaline karşı borçlunun uğrayabileceği zararları karşılamak üzere kural olarak teminat göstermesi gerekir. Mahkeme, alacağın niteliğine göre teminattan muafiyet de değerlendirebilir.

İhtiyati haciz kararı, icra dairesi aracılığıyla uygulanır.

Süreler ve Sorumluluk

İhtiyati haciz kararının uygulanmasından sonra, alacaklının kanunda öngörülen süre içinde dava açması veya icra takibine geçmesi gerekir; aksi hâlde ihtiyati haciz kalkar. Haksız ihtiyati haciz nedeniyle zarar gören borçlu, tazminat talep edebilir.

Görevli Mahkeme, Teminat ve Karara İtiraz

İhtiyati hacze, İcra ve İflas Kanunu'nun 258. maddesi uyarınca aynı Kanun'un 50. maddesine göre yetkili olan mahkeme karar verir. Alacaklı, alacağı ve gerektiğinde haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat verecek delilleri göstermek zorundadır. Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir. Talebin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhine ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna gidebilir; bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir.

Teminat konusunda 259. madde ölçü verir. Kural olarak alacaklı, hacizde haksız çıkması hâlinde borçlunun ve üçüncü kişinin uğrayacağı bütün zararlardan sorumludur ve teminat göstermek zorundadır. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminata gerek olup olmadığını mahkeme takdir eder. Kendisi dinlenmeden hakkında karar verilen borçlu, haczin uygulanmasından veya haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde kararın dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişilere de aynı süre tanınmıştır.

Süreler ve Haczin Kesin Hacze Dönüşmesi

Dava açmadan veya takip başlatmadan önce ihtiyati haciz aldıran alacaklı, haczin uygulanmasından, haciz yokluğunda yapılmışsa tutanağın kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde ya takip talebinde bulunmak ya da dava açmak zorundadır. İcra takibinde borçlu ödeme emrine itiraz ederse, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenmeli veya mahkemede dava açılmalıdır. İcra mahkemesi itirazın kaldırılması talebini reddederse, kararın tefhim ya da tebliğinden itibaren yedi gün içinde dava açılması gerekir.

İhtiyati haciz derdest bir alacak davası sırasında konulmuşsa veya alacaklı birinci fıkraya göre mahkemede dava açmışsa, esas hakkında verilecek hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde takip talebinde bulunulmalıdır. Bu sürelerin geçirilmesi, davadan yahut takip talebinden vazgeçilmesi, dosyanın işlemden kaldırılıp bir ay içinde yenilenmemesi veya davanın kaybedilmesi hâlinde ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Buna karşılık borçlu süresinde ödeme emrine itiraz etmez ya da itirazı icra mahkemesince kesin olarak kaldırılır veya iptal edilirse, ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür.

Sıkça Sorulan Sorular

İhtiyati haciz için dava açmak şart mı?

İhtiyati haciz uygulandıktan sonra, alacaklının kanunda öngörülen süre içinde dava açması veya takibe geçmesi gerekir; aksi hâlde haciz kalkar.

İhtiyati haciz için teminat gerekir mi?

Kural olarak alacaklının teminat göstermesi gerekir; mahkeme alacağın niteliğine göre muafiyet değerlendirebilir.

Haksız ihtiyati hacizde ne olur?

Haksız ihtiyati haciz nedeniyle zarar gören borçlu, alacaklıdan tazminat talep edebilir.