Haczedilemeyen Mal ve Haklar

Haczedilemeyen Mallar Nelerdir?

İcra ve İflas Kanunu, borçlunun ve ailesinin asgari yaşam koşullarını korumak amacıyla bazı mal ve hakların tamamen veya kısmen haczedilemeyeceğini düzenler (İİK m.82-83). Amaç, takip yoluyla borçlunun temel geçim imkânlarının tamamen ortadan kaldırılmasını önlemektir.

Tamamen haczedilemeyen mallar arasında borçlu ve ailesi için gerekli ev eşyaları, mesleğini sürdürmesi için zorunlu araç ve gereçler ile kanunda sayılan diğer kalemler yer alır (İİK m.82).

Maaş ve Ücret Haczi

Maaş, ücret ve emekli aylığı gibi gelirlerin ancak belirli bir kısmı haczedilebilir. Bu gelirler, borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca zorunlu görülen miktar düşüldükten sonra haczedilir; ancak haczedilecek miktar hiçbir hâlde bunların dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).

Nafaka alacakları bu sınırlamanın istisnasıdır ve öncelikli olarak tahsil edilir.

Sosyal Güvenlik Gelirleri

Sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca emekli aylıkları ve bazı sosyal yardımlar kural olarak haczedilemez; nafaka borçları ve ilgili kurum alacakları gibi istisnalar saklıdır. Haczi caiz olmayan bir mal veya hak üzerinde haciz uygulanması hâlinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En yaygın hata, haczedilmezlik iddiasının doğru mercie ve doğru usulle iletilmemesidir. Bu iddia, borca itiraz gibi icra dairesine değil, şikâyet yoluyla icra mahkemesine bildirilir. İkinci sık hata, takipten önce verilen muvafakatlere güvenilmesidir; haczi caiz olmayan mal ve haklara ilişkin olarak önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir (İİK m.83/a). Buna karşılık haciz uygulandıktan sonra borçlunun serbest iradesiyle verdiği muvafakat sonuç doğurabilir. Maaş haczine muvafakat belgelerinin tarihi bu nedenle dosyada titizlikle incelenir. Bu belgelerin borçlunun serbest iradesini yansıtıp yansıtmadığı ise şikâyet üzerine icra mahkemesince değerlendirilir.

Kısmen haczedilebilen gelirlerde birden fazla alacaklının aynı maaş üzerine haciz koyması hâlinde hacizlerin sıraya alınması gerekir; önceki haciz kesintisi tamamlanmadan sonraki hacizler infaz edilmez. Nafaka alacakları bakımından öncelik kuralı gözden kaçırılmamalıdır. Bir diğer hata, ev eşyalarının tamamının haczedilemez sayılması ya da tersine tümünün hacze konu edilmesidir; ölçüt, eşyanın borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için gerekli olup olmadığıdır. Aynı işlevi gören eşyanın birden fazla bulunması hâlinde fazlası haczedilebilir. Haciz tutanağına geçirilen tespitlerin ayrıntılı tutulması, sonraki şikâyet aşamasında belirleyici olur.

Süreler ve Zamanaşımı

Haczedilmezlik şikâyeti kural olarak öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m.16). Haciz sırasında hazır bulunan borçlu için süre haciz tarihinden, hazır bulunmayan borçlu için haciz tutanağının tebliğinden işlemeye başlar. Süre hak düşürücüdür; geçirilmesi hâlinde şikâyet incelenmeksizin reddedilir. Buna karşılık kamu düzenine aykırılık oluşturan ve bir hakkın yerine getirilmemesinden kaynaklanan durumlar süresiz şikâyete konu olabilir; hangi hâlin bu kapsamda kaldığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Sürenin ne zaman başladığı çekişmeliyse, tebligat parçası ve dosya kayıtları üzerinden inceleme yapılır.

Şikâyet tek başına haczi kendiliğinden durdurmaz; icra mahkemesinden ayrıca tedbir niteliğinde takibin durdurulmasına karar verilmesi istenebilir. İcra mahkemesi kararına karşı, tebliğden itibaren kanunda öngörülen süre içinde istinaf yoluna gidilebilir. Haciz hukuka uygun bulunursa kesintiler devam eder; şikâyetin kabulü hâlinde ise haciz kaldırılır ve varsa kesilen tutarların iadesi gündeme gelir. Sürelerin kaçırılmaması için haciz tutanağının ve maaş haczi müzekkeresinin tebliğ tarihlerinin yakından izlenmesi gerekir. Bu nedenle dosyanın elektronik ortamdan düzenli aralıklarla kontrol edilmesi, hak kaybını önleyen en basit yöntemdir.

Sıkça Sorulan Sorular

Maaşın ne kadarı haczedilebilir?

Maaş ve ücretin en az dörtte biri her hâlde haczedilir; geçim payı düşüldükten sonra kalan kısım da hacze konu olabilir. Nafaka alacakları bu sınırlamanın dışındadır.

Emekli maaşı haczedilebilir mi?

Emekli aylıkları kural olarak haczedilemez; nafaka borçları ve ilgili kurum alacakları gibi istisnalar bulunur.

Haczedilemez mala haciz konulursa ne yapılır?

Haczi caiz olmayan bir mal üzerinde haciz uygulanmışsa, süresi içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla haczin kaldırılması istenebilir.