Haciz İhbarnamesi (İİK 89)

Üçüncü Kişideki Hak ve Alacakların Haczi

Borçlunun üçüncü bir kişide bulunan alacağı veya malı, icra dairesince gönderilen haciz ihbarnamesiyle haczedilebilir (İİK m.89). Bu yol, özellikle borçlunun banka hesapları, kira gelirleri veya ücret alacakları bakımından sık kullanılır.

Haciz ihbarnamesi, üçüncü kişiye borçluya ödeme yapmamasını ve malı icra dairesine teslim etmesini bildirir.

Birinci, İkinci ve Üçüncü İhbarname

İlk haciz ihbarnamesini alan üçüncü kişi, borcu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını yedi gün içinde icra dairesine bildirerek itiraz edebilir. İtiraz edilmezse, ikinci ve nihayet üçüncü ihbarname gönderilir.

Süresinde itiraz etmeyen üçüncü kişi, borç kendi zimmetinde sayılacağı için sorumluluk altına girer.

İtiraz ve Dava

Üçüncü kişi haksız bildirimde bulunduğunu veya gerçekte borçlu olmadığını ileri sürüyorsa, menfi tespit davası açabilir. Bu davalar, üçüncü kişinin haksız yere sorumlu tutulmasını önlemeye yöneliktir.

Haczedilemeyen ve Kısmen Haczedilebilen Alacaklar

İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi, bazı alacakların ancak kısmen haczedilebileceğini düzenler. Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama bağlı olmayan nafakalar, emekli maaşları ile sigortalar veya emekli sandıkları tarafından bağlanan iratlar; borçlu ve ailesinin geçimi için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz varsa bunlar sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.

Bu sınırlar sözleşmeyle aşılamaz. Kanunun 83/a maddesine göre 82 ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir. Bu nedenle üçüncü kişi konumundaki işveren, banka veya kurum, haciz ihbarnamesine cevap verirken alacağın niteliğini ve kanuni sınırları gözetmek durumundadır. Ücret niteliğindeki alacağın tamamının kesilmesi, haciz sırasının gözetilmemesi veya haczedilemeyecek bir kalemin bloke edilmesi ilgililer bakımından şikâyet yoluna başvurma imkânı doğurur. Bu sınırların alacaklı tarafından da bilinmesi, sonradan iptal edilecek işlemlerle zaman kaybını önler.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Uygulamada en sık gözden kaçan nokta, üçüncü haciz ihbarnamesine bağlanan sürelerdir. Bu ihbarnameyi alan üçüncü kişi, on beş gün içinde parayı icra dairesine ödemek, yedinde sayılan malı teslim etmek veya menfi tespit davası açmak durumundadır. Dava açan üçüncü kişi hakkındaki cebri icra işlemlerinin durabilmesi için, davayı açtığına dair belgenin bildirimin yapıldığı tarihten itibaren yirmi gün içinde ilgili icra dairesine teslim edilmesi gerekir. Bu davayı kaybeden üçüncü kişi, dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.

Bir diğer hata, ihbarnamenin yanlış muhataba yöneltilmesidir. Kanun, haciz ihbarnamesinin bir tüzel kişinin şubesine veya tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilebileceğini; merkeze tebliğ hâlinde tüm şube ve birimleri kapsayan beyanda bulunulması gerektiğini öngörür. Ayrıca bu yol, hamiline yazılı olmayan ve cirosu kabil bir senede dayanmayan alacaklar bakımından işletilir. Üçüncü kişinin beyanı hiçbir harç ve resme tabi değildir; beyan yazılı olabileceği gibi sözlü de yapılabilir. İhbarname ve cevapların güvenli elektronik imzayla bilişim sistemleri üzerinden iletilmesi de mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular

Haciz ihbarnamesine itiraz süresi nedir?

Üçüncü kişi, borcu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını yedi gün içinde icra dairesine bildirerek itiraz edebilir.

İtiraz edilmezse ne olur?

Süresinde itiraz edilmezse borç, üçüncü kişinin zimmetinde sayılır ve üçüncü kişi sorumlu hâle gelir.

Haksız sorumlu tutulan üçüncü kişi ne yapabilir?

Gerçekte borçlu olmadığını ileri sürerek menfi tespit davası açabilir.