Taahhüdü İhlal (Ödeme Şartını İhlal) Suçu

Taahhüdü İhlal Nedir?

İcra takibi sırasında borçlu, borcunu belirli bir ödeme planına göre ödeyeceğini icra dairesinde veya icra mahkemesinde taahhüt edebilir. Bu taahhüdün haklı bir neden olmaksızın yerine getirilmemesi, taahhüdü ihlal olarak yaptırıma bağlanmıştır (İİK m.340).

Bu düzenleme, borçlunun verdiği ödeme sözünün ciddiyetini korumayı amaçlar.

Tazyik Hapsi

Geçerli bir ödeme taahhüdünü ihlal eden borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilebilir. Tazyik hapsi, borçluyu ödemeye zorlamaya yönelik bir yaptırımdır; ceza niteliğinde değildir.

Borcun ödenmesi hâlinde tazyik hapsi sona erer.

Taahhüdün Geçerliliği

Taahhüdün yaptırıma bağlanabilmesi için, ödenecek miktarın (asıl alacak, faiz, masraflar dahil) net biçimde belirlenmiş olması ve taahhüdün usulüne uygun yapılması gerekir. Belirsiz veya hatalı taahhütler, taahhüdü ihlal suçunun oluşmasını engelleyebilir.

Bu nedenle taahhüt tutanağının dikkatle incelenmesi önemlidir.

Şikâyet Süresi ve Görevli Mahkeme

Taahhüdü ihlal nedeniyle yapılacak başvuru, icra ceza mahkemesinde incelenir; yetkili mahkeme kural olarak icra takibinin yapıldığı yerdeki mahkemedir. Şikâyet hakkı alacaklıya aittir ve taahhüdün ihlal edildiği tarihte alacaklı sıfatını taşıyan kişi tarafından kullanılır. Yargılama duruşmalı olarak yürütülür, borçlunun savunması alınır ve öncelikle taahhüt tutanağının geçerliliği denetlenir. Tutanakta ödenecek miktarın tüm unsurlarıyla belirlenmemiş olması, esasa girilmeden sonuca etki eder ve talebin reddiyle sonuçlanabilir. Alacaklının taahhüde muvafakat etmiş olması da geçerlilik yönünden aranan koşullar arasındadır ve tutanaktan anlaşılabilmelidir.

Şikâyet, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.347 uyarınca fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Taksitli taahhütlerde her taksit bakımından ihlal tarihi ayrı ayrı belirlendiğinden, sürenin başlangıcının doğru saptanması gerekir. Süresinde yapılmayan şikâyet esasa girilmeden reddedilir ve alacaklı bu yoldan yararlanamaz. Takip dosyasındaki ödeme kayıtlarının şikâyet dilekçesine eklenmesi de ihlal tarihinin belirlenmesini kolaylaştırır.

Tazyik Hapsinin İnfazı ve Sona Ermesi

Tazyik hapsine karar verilmesi hâlinde bu yaptırım, borçluyu ödemeye zorlama amacı taşır ve kanunda öngörülen süreyi aşamaz. Karar kesinleşmeden infaz edilemez. Borçlu, borcun tamamını ödediğinde ya da alacaklıyla anlaşarak takibi sona erdirdiğinde tazyik hapsi ortadan kalkar ve borçlu tahliye edilir. Ödemenin icra dosyasına yapılması ve dosyaya bildirilmesi gerekir; harici ödemelerin dosyaya yansıtılmaması uygulamada sık karşılaşılan bir sorun kaynağıdır ve gereksiz infaz riskine yol açar. Kısmi ödemeler ise kural olarak yaptırımı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; bu nedenle ödemenin kapsamı açıkça belirtilmelidir.

Alacaklının şikâyetinden vazgeçmesi de kararı ortadan kaldırır. Takibin iptali, borcun zamanaşımına uğradığının tespiti ya da taahhüdün geçersiz sayılması hâllerinde yaptırım uygulanamaz. Tazyik hapsi bir ceza olmadığından adli sicile işlenmez ve tekerrüre esas alınmaz. Karara karşı itiraz yolu açıktır; itirazın kanunda öngörülen süre içinde ve yetkili mercie yapılması gerekir. Borçlunun ödeme güçlüğü tek başına yaptırımı engellemez, ancak taahhüdün geçerliliği ayrıca denetlenir. Borçlunun taahhüdü icra dairesinde bizzat verip vermediği de bu denetimin kapsamındadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Taahhüdü ihlal nedir?

İcra takibinde verilen geçerli ödeme taahhüdünün, haklı neden olmaksızın yerine getirilmemesidir.

Cezası nedir?

Alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilebilir; bu, ödemeye zorlamaya yönelik bir yaptırımdır ve borç ödenince sona erer.

Her taahhüt geçerli mi?

Hayır. Ödenecek miktarın net belirlenmesi ve taahhüdün usulüne uygun yapılması gerekir; aksi hâlde suç oluşmayabilir.