Gece Çalışması ve Postalar Hâlinde Çalışma

Gece Süresi

İş hukukunda gece, en geç saat 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve her hâlde en fazla on bir saat devam eden dönemdir. Bu dönemde yürütülen çalışma, gece çalışması sayılır ve özel kurallara tabidir.

Gece Çalışmasının Sınırı

İşçilerin gece çalışmaları kural olarak günde yedi buçuk saati geçemez. Bu sınır, gece çalışmasının işçi sağlığı üzerindeki etkileri gözetilerek konulmuştur; belirli işler için istisnalar mevzuatta düzenlenmiştir.

Postalar Hâlinde Çalışma

Nitelikleri gereği sürekli çalışan işlerde, işçiler vardiyalar (postalar) hâlinde çalıştırılabilir. Posta değişimlerinde işçiye dinlenme verilmesi ve gece postasında çalışma sürelerine uyulması zorunludur; ayrıntılar yönetmelikle belirlenir.

Sağlık ve Denetim

Gece postalarında çalıştırılan işçilerin sağlık durumlarının periyodik olarak izlenmesi öngörülür. Bu, çalışanın korunmasına yönelik bir yükümlülüktür ve işverenin gözetme borcunun parçasıdır.

Hukuki Destek

Gece ve vardiyalı çalışmaya ilişkin sürelerin aşılması, işçilik alacaklarına ve sağlık sorunlarına yol açabilir. Haklarınızın korunması için hukuki destek alabilirsiniz.

İspat ve Deliller

Gece çalışmasının ve vardiya düzeninin ispatında öncelikle işverenin tutmakla yükümlü olduğu kayıtlar esas alınır. Puantaj cetvelleri, vardiya ve posta çizelgeleri, giriş çıkış ile personel devam kontrol sistemi kayıtları, ücret bordroları ve işyeri iç yazışmaları belirleyici delillerdir. Postalar hâlinde çalışmaya ilişkin mevzuat, çalışma sürelerini ve posta değişimlerini gösteren çizelgelerin düzenlenmesini ve işyerinde saklanmasını öngörür. Bu belgelerin sunulmaması ya da eksik tutulması, uyuşmazlıkta işçi beyanlarına ve tanık anlatımlarına ağırlık verilmesi sonucunu doğurur.

İmzalı ücret bordrolarında gece çalışması karşılığı ödeme görünüyorsa, ihtirazi kayıt konulmadıkça bu bordrolar aksi yazılı delille kanıtlanabilecek bir karine oluşturur. Bordroda ilgili tahakkuk yer almıyorsa, çalışmanın varlığı tanık beyanı dâhil her türlü delille ispatlanabilir. Aynı dönemde birlikte çalışan işçilerin tanıklığı, iş müfettişi raporları, kamera ve güvenlik kayıtları ile banka ödeme dekontları destekleyici niteliktedir. Uzun süreli ve kesintisiz gece çalışması iddialarında, tanık anlatımlarına dayanılarak hesaplanan alacaklarda hakkaniyet indirimi uygulanması yerleşik bir uygulamadır.

Görevli Mahkeme ve Dava Şartı Arabuluculuk

Gece çalışması ve vardiya düzeninden kaynaklanan işçilik alacaklarına ilişkin davalarda 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca iş mahkemeleri görevlidir; iş mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından aynı Kanun, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesini yetkili kılar. Bu yetki kuralı kesin niteliktedir ve taraflar sözleşmeyle başka bir mahkemeyi yetkili kılamaz. Yetkisizlik itirazının ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülmemesi hâlinde ise mahkeme davaya bakmaya devam eder.

7036 sayılı Kanun m.3 uyarınca, kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsamdadır. Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur. Arabulucu, görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır ve bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Büroya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez.

Sıkça Sorulan Sorular

İş hukukunda gece çalışması saat kaçta başlar?

Gece dönemi, en geç saat 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve her hâlde en çok on bir saat devam eden dönemdir. Bu tanım 4857 sayılı İş Kanunu m.69'da yer alır. Bu dönemde yürütülen çalışma gece çalışması sayılır ve özel kurallara tabidir.

Gece çalışması günde kaç saati geçemez?

İşçilerin gece çalışmaları kural olarak günde yedi buçuk saati geçemez. Bu sınır, 4857 sayılı İş Kanunu m.69'da işçi sağlığı üzerindeki etkiler gözetilerek konulmuştur; belirli işler bakımından mevzuatta istisnalar öngörülmüştür. Bu sürenin aşılması hem işçilik alacaklarına hem de işçi sağlığı bakımından sorunlara yol açabilir.

Postalar hâlinde çalışmada hangi kurallara uyulması gerekir?

Nitelikleri gereği sürekli çalışılan işlerde işçiler postalar yani vardiyalar hâlinde çalıştırılabilir. Posta değişimlerinde işçiye dinlenme verilmesi ve gece postası sürelerine uyulması zorunludur; ayrıntılar yönetmelikle belirlenir. Gece postalarında çalıştırılan işçilerin sağlık durumlarının periyodik olarak izlenmesi öngörülür; bu yükümlülük işverenin işçiyi gözetme borcunun bir parçasıdır.