İş Hukukunda Rekabet Yasağı

Rekabet Yasağı Nedir?

Rekabet yasağı, işçinin iş sözleşmesi sona erdikten sonra, eski işvereniyle rekabet edecek faaliyetlerde bulunmamasını öngören bir yükümlülüktür (TBK m.444). Amaç, işverenin müşteri çevresi ve ticari sırlarının korunmasıdır.

Rekabet yasağı, ancak yazılı biçimde ve belirli koşullar altında kararlaştırılabilir.

Geçerlilik Koşulları

Rekabet yasağının geçerli olması için işçinin, işverenin müşteri çevresine veya üretim ve iş sırlarına erişiminin bulunması ve bu bilgilerin kullanılmasının işverene önemli zarar verebilecek nitelikte olması gerekir. Yasağın yazılı olması da şarttır.

İşçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşüren yasaklar geçerli kabul edilmez.

Sınırlar ve Yaptırım

Rekabet yasağı; yer, zaman ve konu bakımından sınırlandırılmalıdır. Süre kural olarak iki yılı aşamaz. Aşırı sınırlamalar hâlinde hâkim, yasağın kapsamını hakkaniyete göre daraltabilir (TBK m.445).

Yasağa aykırılık hâlinde, sözleşmede öngörülmüşse cezai şart gündeme gelir; işveren ayrıca doğan zararın tazminini de isteyebilir.

Rekabet Yasağının Sona Erdiği Hâller

Rekabet yasağı, geçerli biçimde kurulmuş olsa dahi her durumda sonuna kadar sürmez. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.447 uyarınca, işverenin bu yasağın sürdürülmesinde gerçek bir yararının bulunmadığı belirlenmişse yasak sona erer. İşverenin ilgili faaliyet alanından çekilmesi, işletmenin kapanması veya korunmak istenen müşteri çevresi ile üretim sırlarının anlamını yitirmesi bu kapsamda değerlendirilir. Yararın devam edip etmediği, sözleşmenin kurulduğu an değil, yasağın ileri sürüldüğü dönemdeki fiilî durum esas alınarak incelenir. Bu değerlendirme, işverenin korunmaya değer menfaatinin somut delillerle ortaya konmasını gerektirir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, feshin kime yüklenebileceğine bağlı ikinci bir sona erme sebebi öngörür. Sözleşme haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından feshedilirse ya da işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilirse rekabet yasağı sona erer. Böylece iş ilişkisinin sona ermesinde kusuru bulunan işverenin, işçinin çalışma özgürlüğünü kısıtlamaya devam etmesi engellenir. Bu hâllerde sözleşmede kararlaştırılan cezai şart da istenemez. Feshin kim tarafından ve hangi gerekçeyle yapıldığının belgelenmesi, bu nedenle uyuşmazlığın seyrini doğrudan belirler.

Görevli Mahkeme ve Dava Şartı Arabuluculuk

Rekabet yasağı, iş sözleşmesinden kaynaklanan bir yükümlülük olduğundan bu yasağa dayanan davalar iş mahkemelerinde görülür. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5, iş sözleşmesi veya iş ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkları iş mahkemesinin görev alanına bırakmıştır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar. Yetki bakımından aynı Kanunun m.6 hükmü uygulanır: davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemeleri yetkilidir ve bu kurala aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.

İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca, kanuna bireysel iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Rekabet yasağının ihlali sebebiyle istenen cezai şart ve tazminat talepleri de bu kapsamda değerlendirilir. Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı ya da arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir; eklenmemesi hâlinde mahkeme bir haftalık kesin süre verir ve bu süre sonuçsuz kalırsa dava usulden reddedilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rekabet yasağı ne zaman geçerlidir?

İşçinin müşteri çevresine veya iş sırlarına erişimi bulunmalı, yasak yazılı olmalı ve yer-zaman-konu bakımından sınırlı kalmalıdır.

Rekabet yasağı en fazla kaç yıl sürer?

Süre kural olarak iki yılı aşamaz; aşırı sınırlamaları hâkim daraltabilir.

Yasağa aykırı davranılırsa ne olur?

Sözleşmede öngörülmüşse cezai şart uygulanır; işveren ayrıca uğradığı zararın tazminini isteyebilir.