Çalışma Süreleri ve Ara Dinlenme

Haftalık Çalışma Süresi

İş Kanunu'na göre genel bakımdan haftalık çalışma süresi en çok kırk beş saattir (İş Kanunu m.63). Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit olarak bölünerek uygulanır.

Denkleştirme esasıyla, yoğun çalışılan haftaların ardından çalışma süresi diğer haftalarda azaltılarak ortalama tutturulabilir.

Ara Dinlenmesi

Çalışanlara, çalışma süresinin ortalama bir zamanında ara dinlenmesi verilir. Ara dinlenmesi; dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika, dört-yedi buçuk saat arası işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saattir (İş Kanunu m.68).

Bu süreler asgari olup, işyeri koşullarına göre artırılabilir.

Ara Dinlenmesinin Niteliği

Ara dinlenmeleri, kural olarak çalışma süresinden sayılmaz. Bu süreler aralıksız kullandırılır; ancak işin gereğine göre bölünerek de uygulanabilir.

Çalışma süreleri ve ara dinlenmelerine ilişkin kuralların ihlali, fazla çalışma ve işçi alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklara yol açabilir.

Fazla Çalışmanın İspatı ve Deliller

Fazla çalışma yapıldığı iddiasını kural olarak bunu ileri süren işçi ispatlar; buna karşılık çalışma sürelerine ilişkin kayıtları düzenlemek ve saklamak işverenin yükümlülüğündedir. Bu nedenle uyuşmazlıkta öncelikle puantaj kayıtları, personel devam kontrol sistemi verileri, giriş çıkış logları, vardiya çizelgeleri ve ücret bordroları incelenir. İşyerinde tutulan fazla çalışma onay formları, servis ve yemek kayıtları ile üretim raporları da destekleyici delil sayılır. Kayıtların hiç tutulmaması ya da eksik tutulması, işçinin diğer delillerle yaptığı ispatı kolaylaştıran bir sonuç doğurur.

İmzalı ücret bordrosunda fazla çalışma tahakkuku bulunuyor ve bordro ihtirazi kayıt konulmaksızın imzalanmışsa, o döneme ilişkin fazla çalışma iddiası kural olarak yazılı delille kanıtlanır. Bordroda tahakkuk yoksa tanık beyanına dayanılabilir; ancak beyanların işyerindeki fiilî çalışma düzeniyle ve hayatın olağan akışıyla uyumlu olması aranır. Hesaplamada ara dinlenme süreleri çalışma süresinden düşülür. Uzun süreli ve kesintisiz fazla çalışma iddialarında, izin, rapor ve tatil dönemleri gözetilerek takdiri bir indirim yapılması uygulamada sıkça karşılaşılan bir yaklaşımdır.

Süreler ve Zamanaşımı

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (İş Kanunu m.32). Fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücreti ile ara dinlenmesinin kullandırılmamasından doğan alacaklar da ücret niteliğinde olduğundan aynı süreye tabidir. Dönemsel nitelikteki bu alacaklarda süre, her bir ödeme döneminin muaccel olduğu tarihten itibaren ayrı ayrı işler; bu nedenle dava tarihinden geriye doğru belirli bir dönem kapsam dışında kalabilir. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161); def'inin süresinde ve usulüne uygun biçimde bildirilmesi gerekir.

Sürelerin korunması bakımından arabuluculuk aşaması önem taşır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımının duracağını ve hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini öngörür. Bu nedenle başvurunun zamanında yapılması, geriye dönük hesaplanacak dönemi doğrudan etkiler. Kısmi dava açılması hâlinde ise zamanaşımının yalnızca talep edilen kısım bakımından kesileceği, artırım için sunulacak ıslah dilekçesine karşı zamanaşımı def'inin ileri sürülebileceği gözden kaçırılmamalıdır. Ayrıca belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercihin, zamanaşımına ilişkin sonuçlar gözetilerek yapılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Haftalık çalışma süresi en fazla kaç saattir?

Genel bakımdan en çok kırk beş saattir; denkleştirme ile haftalar arasında ortalama tutturulabilir.

Ara dinlenmesi ne kadardır?

Dört saate kadar işlerde 15 dakika, dört-yedi buçuk saat arası 30 dakika, yedi buçuk saatten fazla işlerde 1 saattir.

Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılır mı?

Hayır. Ara dinlenmeleri kural olarak çalışma süresinden sayılmaz.