Analık İzni ve Hakları

Analık (Doğum) İzni

Kadın işçinin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık çalıştırılmama hakkı vardır (İş Kanunu m.74). Çoğul gebelikte doğumdan önceki süreye iki hafta eklenir.

Sağlık durumu uygunsa ve hekim onayı varsa, kadın işçi doğumdan önceki sürenin bir kısmında çalışabilir; bu süreler doğum sonrasına aktarılır.

Süt İzni ve Ücretsiz İzin

Kadın işçiye, çocuğu bir yaşına gelene kadar günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir; bu süre iş süresinden sayılır. Ayrıca işçi, isteği hâlinde doğum sonrası izinlerin bitiminde altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir.

Ücretsiz izin süresi yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz.

Kısmi Süreli Çalışma Hakkı

Ebeveynlerden biri, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren, çocuğun zorunlu ilköğretim çağına gelmesine kadar kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu hak, çalışma yaşamı ile aile yaşamının uyumlaştırılmasını amaçlar.

Analık Haklarında Görevli Mahkeme ve Arabuluculuk

İş sözleşmesinden kaynaklanan analık izni, süt izni veya kısmi süreli çalışma talebine ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme iş mahkemesidir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5). İş mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir; bu yetki kuralına aykırı sözleşme hükümleri geçerli sayılmaz. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir. Talebin niteliği baştan doğru belirlenmezse dosya görevsizlik nedeniyle gecikir. Bu nedenle dava dilekçesinde talebin hukuki niteliği ve dayanağı, işyerinin bulunduğu yer de gösterilerek açıkça ortaya konmalıdır.

İşçilik alacağı ve işe iade talepleri bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3). Süt izninin kullandırılmaması nedeniyle doğan ücret alacakları da bu kapsamda değerlendirilir. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa son tutanağın aslı veya bir örneği dava dilekçesine eklenir; eklenmemesi hâlinde mahkeme davayı usulden reddeder. Buna karşılık idari yaptırım süreçleri ile iş sağlığı denetimine ilişkin başvurular arabuluculuğa tabi değildir. Sürecin doğru kurgulanması, hak düşürücü sürelerin kaçırılmasını önler. Arabuluculuk görüşmelerinde ileri sürülen talep kalemlerinin ve dayanaklarının son tutanağa geçirilmesi, sonraki aşamada kapsam tartışmalarını da azaltır.

Analık İzni Süresince Feshin Sonuçları

İş güvencesi kapsamındaki işçi bakımından gebelik ve doğum, feshin geçerli sebebi sayılamaz (4857 sayılı İş Kanunu m.18). Analık izni süresince iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep olmaksızın feshedilmesi, feshin geçersizliği ve işe iade sonucunu doğurabilir. İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılır. Bu süreler hak düşürücüdür ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Fesih bildiriminde gerekçenin açık ve kesin biçimde gösterilmemesi de işveren aleyhine değerlendirilen bir eksiklik olarak karşımıza çıkar.

İşveren, analık izni sona erdikten sonra işçiyi eski işine ya da benzer bir işe almakla yükümlüdür. Ücretsiz izin veya kısmi süreli çalışma talebinin bu yükümlülüğü ortadan kaldırmadığı kabul edilir. Kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin yeniden tam süreli çalışmaya dönme talebi, kanunun aradığı koşullar gerçekleştiğinde işverence karşılanır. Uygulamada en sık karşılaşılan hata, ücretsiz izin talebinin yazılı biçimde belgelenmemesi ve talebin işverence kabul edilip edilmediğinin sonradan ispatlanamamasıdır. Yazılı belgeler ile bordro kayıtları bu noktada belirleyici olur. İşe dönüş sonrasında görev tanımı ve ücret koşullarında yapılan tek taraflı değişiklikler de esaslı değişiklik kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Doğum izni kaç haftadır?

Doğumdan önce sekiz, sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftadır; çoğul gebelikte öncesine iki hafta eklenir.

Süt izni ne kadardır?

Çocuk bir yaşına gelene kadar günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir ve bu süre iş süresinden sayılır.

Doğum sonrası ücretsiz izin alınabilir mi?

Evet. İşçi, doğum sonrası izinlerin bitiminde isteği hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir.