FSEK'te Bandrol Yükümlülüğü

Bandrol Nedir ve Amacı

Bandrol, eser ve yapımların çoğaltılmış nüshalarının yasal yollarla üretildiğini gösteren, korsanla mücadeleye hizmet eden bir işarettir (FSEK m.81). Bandrol, hem hak sahiplerini hem tüketiciyi korur.

Bandrolün amacı, izinsiz çoğaltma ve yaymayı (korsanı) önlemek; piyasadaki yasal nüshaların ayırt edilmesini sağlamaktır.

Bandrol Yükümlülüğünün Kapsamı

Sinema ve müzik eseri nüshaları ile bandrol yapıştırılması zorunlu tutulan yayınlarda bandrol kullanımı zorunludur. Kitap gibi süreli olmayan yayınlar da zorunlu bandrol kapsamındadır; talebe bağlı (isteğe bağlı) bandrol ise yalnızca kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerin çoğaltılmış nüshaları bakımından söz konusudur (FSEK m.81).

Bandrol, ilgili meslek birlikleri ve Bakanlık aracılığıyla temin edilir; usulüne uygun bandrollü nüshalar yasal kabul edilir.

Bandrolsüz Çoğaltma ve Yaptırım

Bandrol yükümlülüğüne aykırı olarak, bandrolsüz ya da sahte bandrollü nüshaları çoğaltan, satan, dağıtan veya ticari amaçla satın alan kişiler hakkında cezai yaptırımlar uygulanır (FSEK m.81).

Bu fiiller, hem telif hakkı ihlali hem de bandrol suçu oluşturabilir; ele geçirilen korsan nüshalara el konulur ve imhası gündeme gelir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Bandrol yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda görev, ihtisas mahkemelerine aittir. 5846 sayılı Kanun m.76 uyarınca bu Kanunun düzenlediği hukuki ilişkilerden doğan davalarda, dava konusunun miktarına ve öngörülen cezanın derecesine bakılmaksızın fikri ve sınai haklar hukuk ve ceza mahkemeleri görevlidir. İhtisas mahkemesi kurulmayan yerlerde, yetkili kurulca belirlenen asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri bu sıfatla davaya bakar. Bandrolsüz nüsha üretimi ve satışına ilişkin ceza yargılamaları da bu çerçevede yürütülür. Aynı fiilden hem hukuk hem ceza sorumluluğu doğduğunda, dosyalar arasındaki bekletici mesele ilişkisi de bu mahkemelerce değerlendirilir. Görevsizlik hâlinde dosya ihtisas mahkemesine gönderilir.

Yetki bakımından ceza davalarında kural, suçun işlendiği yer mahkemesidir (CMK m.12). Hukuk davalarında ise davalının yerleşim yeri mahkemesi genel yetkili olmakla birlikte, hak ihlali bir haksız fiil oluşturuyorsa fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesinde de dava açılabilir (HMK m.6, m.16). Eser sahibi yahut bağlantılı hak sahibi, tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat taleplerini aynı davada birleştirebilir; ihtiyati tedbir istemleri de bu mahkemelerden ileri sürülür. Birden fazla yerde gerçekleşen çoğaltma, dağıtım ve satış fiillerinde davanın hangi yer mahkemesinde açılacağı, delillerin toplanma kolaylığı ve tarafların durumu gözetilerek belirlenir.

Süreç Nasıl İşler

Bandrol, talep üzerine verilir. Hak sahibi veya yetkili kıldığı kişi, eser ya da yapım üzerindeki mali hak sahipliğini gösteren belgeler, sözleşmeler ve taahhütname ile birlikte Kültür ve Turizm Bakanlığına yahut yetkilendirilmiş meslek birliklerine başvurur. Başvuruda nüsha sayısı, çoğaltımı yapan tesisin bilgileri ve eserin künyesi bildirilir. Bandrol verilmesine ilişkin usul ve esaslar, 5846 sayılı Kanun m.81 uyarınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenmiştir; alınan bandroller yalnızca beyan edilen nüshalar için kullanılabilir. Beyan edilen sayıdan fazla nüsha üretilmesi hâlinde, fazlalık bandrolsüz kabul edilir ve yükümlülüğe aykırılık gündeme gelir. Bu nedenle üretim kayıtlarının düzenli tutulması gerekir.

Denetim aşamasında, bandrollenmesi zorunlu nüshaları satan veya dağıtan işletmeler kolluk ve mülki idare birimlerince denetlenir. Bandrolsüz ya da sahte bandrollü nüshalara el konulur ve düzenlenen tutanaklarla soruşturma başlatılır. Hak sahibi, tecavüz ürünlerinin toplatılması ve imhası ile elde edilen kazancın devri gibi taleplerini hukuk mahkemesinde ileri sürebilir. Bandrol yükümlülüğüne aykırılık, aynı fiille telif hakkına tecavüz de oluşturabileceğinden ceza ve hukuk süreçleri çoğu zaman birlikte yürütülür. Hak sahibinin sürece erken katılması, el konulan ürünlerin durumunun ve uğranılan zararın belirlenmesi bakımından önem taşır; bu aşamada bilirkişi incelemesi de sıklıkla yaptırılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bandrol neden zorunlu?

Bandrol, nüshaların yasal olduğunu gösterir ve korsanla mücadeleye hizmet eder; sinema ve müzik eseri nüshalarında zorunludur.

Kitapta bandrol zorunlu mu?

Kitap gibi bazı süreli olmayan yayınlarda bandrol kural olarak hak sahibinin talebine bağlı, yani isteğe bağlıdır.

Bandrolsüz ürün satmanın cezası nedir?

Bandrolsüz veya sahte bandrollü nüshaları çoğaltmak, satmak veya dağıtmak cezai yaptırıma tabidir; korsan nüshalara el konulur.