FSEK m.68 Üç Kat Telif Tazminatı

Üç Kat Bedel Talebi

Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı hak sahibinin izni olmadan çoğaltan, yayan veya kullanan kişilerden; sözleşme yapılmış olması hâlinde talep edilebilecek bedelin veya emsal bedelin üç kat fazlası istenebilir (FSEK m.68).

Bu düzenleme, izinsiz kullanımdan doğan zararı hesaplama güçlüğünü aşar ve ihlal edeni caydırır; hak sahibi ayrıca sözleşme yapılmasını da isteyebilir.

Diğer Taleplerle İlişki

Üç kat bedel talebi, tecavüzün ref'i (giderilmesi) kapsamında ileri sürülür. Hak sahibi ayrıca tecavüzün önlenmesi (men) ve koşulları varsa maddi-manevi tazminat da isteyebilir (FSEK m.66-70).

Üç kat bedel, bir tür götürü tazminat işlevi görür; ancak hak sahibi daha yüksek bir zararı ispatlarsa genel hükümlere göre de talepte bulunabilir.

Uygulama ve İspat

Talep edilecek bedelin belirlenmesinde, emsal sözleşmeler ve piyasadaki rayiç lisans bedelleri esas alınır. İzinsiz kullanımın kapsamı, süresi ve niteliği bedeli etkiler.

İhlalin ve izinsiz kullanımın belgelenmesi (yayın kayıtları, ekran görüntüleri, satış verileri) talebin temelini oluşturur; dijital delillerin korunması önemlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Fikir ve sanat eserlerinden doğan hukuk davalarında görevli mahkeme, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde davalara, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir. Telif bedelinin üç katı istemi de bu mahkemede ileri sürülür; aynı fiil nedeniyle ceza soruşturması yürütülmesi, hukuk davasının açılmasına engel oluşturmaz. Aynı olayda hem tecavüzün ref'i hem de tazminat istemleri birlikte ileri sürülebildiğinden, taleplerin dilekçede ayrı ayrı ve açıkça gösterilmesi gerekir.

Yetki bakımından genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Tecavüz haksız fiil niteliğinde olduğundan, fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.16). Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ayrıca eser sahibine, tecavüzün ref'i ve men davalarını kendi yerleşim yerinde açma imkânı tanımaktadır. İnternet üzerinden gerçekleşen ihlallerde içeriğin sunulduğu ve erişimin sağlandığı yer bakımından somut olaya göre değerlendirme yapılır. Birden fazla yerde gerçekleşen ihlallerde davacı, yetkili mahkemeler arasında seçim yapma imkânına sahiptir. Yetki itirazı ise ilk itiraz niteliğinde olduğundan süresinde ileri sürülmelidir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

İlk hata, üç kat bedel isteminin manevi tazminatla veya genel hükümlere göre istenen maddi tazminatla karıştırılmasıdır. Üç kat bedel, tecavüzün ref'i kapsamında ileri sürülen ayrı bir taleptir; manevi tazminat ise eser sahibinin manevi haklarının ihlaline dayanır. İkinci hata, talebin dayanağı olan emsal bedelin hiçbir belgeyle desteklenmemesidir. Rayiç lisans bedeli ortaya konmadan istenen tutar, bilirkişi incelemesi sonucunda önemli ölçüde azalabilir. Ayrıca tecavüz edenin kusurunun bulunmaması üç kat bedel isteminin ileri sürülmesine engel oluşturmaz; kusur, yalnızca tazminat taleplerinde önem taşır.

Sık rastlanan bir başka hata, eser sahipliğinin ve hak sahipliği zincirinin ispatlanmamasıdır. Mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (FSEK m.52); eksik sözleşmeler dava açma yetkisini tartışmalı hâle getirir. Ayrıca ihlale ilişkin delillerin zamanında güvence altına alınmaması, internet içeriklerinin silinmesiyle telafisi güç sonuçlar doğurur. Dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi bu riski önemli ölçüde azaltır. Meslek birliğine üye olan hak sahiplerinde dava açma yetkisinin kimde bulunduğunun da baştan netleştirilmesi gerekir. Aksi hâlde aktif husumet itirazıyla karşılaşılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Eserim izinsiz kullanıldı, ne isteyebilirim?

Sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceğiniz bedelin üç katına kadar tutarı; ayrıca tecavüzün önlenmesi ve koşulları varsa tazminat talep edebilirsiniz.

Üç kat bedel nasıl hesaplanır?

Emsal sözleşmeler ve piyasadaki rayiç lisans bedelleri esas alınır; izinsiz kullanımın kapsamı ve süresi tutarı etkiler.

Ayrıca tazminat da isteyebilir miyim?

Evet. Üç kat bedel dışında, koşulları varsa maddi ve manevi tazminat da talep edilebilir.