Anonim Şirkette Pay Devri

Anonim Şirkette Payın Devri

Anonim şirkette pay, kural olarak serbestçe devredilebilir. Devrin şekli, payın senede bağlanıp bağlanmadığına ve senedin türüne (nama veya hamiline yazılı) göre değişir (TTK m.489 vd.).

Pay devri, ortaklık sıfatının ve buna bağlı hakların başkasına geçmesini sağlar.

Hamiline ve Nama Yazılı Paylar

Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, senedin zilyetliğinin devri ve kanunen öngörülen bildirim ile gerçekleşir. Nama yazılı pay senetleri ise ciro edilip devralana teslim edilerek ya da devir beyanı ile devredilir; pay defterine kayıt önem taşır.

Senede bağlanmamış paylarda devir, alacağın devri hükümlerine göre yapılır.

Devrin Sınırlanması (Bağlam)

Esas sözleşme, nama yazılı payların devrini belirli koşullara bağlayabilir; buna bağlam denir (TTK m.492 vd.). Bağlam, şirketin ortaklık yapısını kontrol etmesine imkân tanır.

Devir kısıtlamalarının kapsamı, kanunda öngörülen sınırlar içinde geçerlidir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Pay devrinden doğan uyuşmazlıklar, Türk Ticaret Kanunu m.4 uyarınca ticari dava niteliği taşır; bu nedenle görevli mahkeme aynı Kanunun m.5 hükmü gereği asliye ticaret mahkemesidir. Ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla bakar. Devrin geçerliliği, pay defterine kaydın reddi, esas sözleşmedeki bağlam hükümlerinin uygulanması ve devirden doğan alacak istemleri bu kapsamdadır. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetilir. Yanlış mahkemede açılan dava usulden reddedilmez; dosya, talep hâlinde görevli mahkemeye gönderilir ve süreç orada yürütülür.

Yetki bakımından, şirket ile pay sahibi arasındaki ya da pay sahiplerinin bu sıfatla birbirlerine karşı açtıkları ve ortaklık ilişkisiyle sınırlı davalarda, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.14 uyarınca şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Bu nitelikte olmayan, örneğin devir sözleşmesinin ifasına ilişkin uyuşmazlıklarda ise genel yetki kuralı ile sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi gündeme gelir. Kesin yetkinin bulunduğu hâllerde taraflar yetki sözleşmesiyle başka bir mahkemeyi yetkili kılamaz; aksi yöndeki kayıtlar sonuç doğurmaz. Kesin yetki, tarafların itirazı olmasa dahi mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

En sık karşılaşılan hata, senede bağlanmamış payların devrinde yazılı bir devir sözleşmesi düzenlenmeden yalnızca yönetim kuruluna bildirimle yetinilmesidir. Bir diğeri, nama yazılı pay senetlerinin cirosu yapılırken senedin devralana teslim edilmemesi ya da devir beyanının imzalanmamasıdır. Pay defterine kayıt talebinin yazılı biçimde yapılmaması, kaydın reddi hâlinde ispat güçlüğü doğurur. Esas sözleşmedeki bağlam hükümleri incelenmeden devir taahhüdü altına girilmesi de devrin şirkete karşı ileri sürülememesine yol açar. Ayrıca pay senedi bastırılmamış şirketlerde devrin yalnızca sözlü anlaşmayla yapılması, sonradan payın kime ait olduğu konusunda ciddi tartışma yaratır.

Hamiline yazılı pay senetlerinin devrinde Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılması gereken bildirimin ihmal edilmesi önemli bir eksikliktir; bildirim yapılmadıkça pay sahipliğinden doğan haklar şirkete karşı kullanılamaz. Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payların devrinde şirketin onayına ilişkin kuralın gözden kaçırılması da sıkça görülür. Ayrıca devir bedelinin ödenmesi ile senedin teslimi arasındaki sıranın sözleşmede düzenlenmemesi, taraflar arasında ifa uyuşmazlığı doğurur. Devir öncesinde şirketin mali durumunun, kefalet ve teminat yükümlülüklerinin incelenmemesi ayrı bir risk oluşturur. Genel kurul kararlarının ve önceki devirlerin sicil üzerinden denetlenmemesi de sonradan hak iddialarıyla karşılaşılmasına neden olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Anonim şirkette pay nasıl devredilir?

Hamiline yazılı senetler zilyetliğin devri ve bildirimle; nama yazılı senetler ciro ve teslim ya da devir beyanı ile devredilir.

Pay devri sınırlanabilir mi?

Evet. Esas sözleşme, nama yazılı payların devrini belirli koşullara bağlayabilir (bağlam).

Pay defterine kayıt neden önemli?

Nama yazılı pay devrinde pay defterine kayıt, ortaklık haklarının kullanımı bakımından önem taşır.