Anonim Şirkette Sermaye Artırımı

Artırım Türleri

Sermaye artırımı; dış kaynaklardan (yeni pay bedelleriyle), iç kaynaklardan (yedek akçe ve fonların sermayeye eklenmesiyle) veya şartlı sermaye artırımı yoluyla yapılabilir. Şirketin sermaye sistemi, izlenecek usulü belirler.

Esas Sermaye Sistemi

Esas sermaye sisteminde artırım, genel kurul kararıyla esas sözleşmenin değiştirilmesi suretiyle gerçekleştirilir. Yönetim kurulunca beyan düzenlenir, pay bedelleri taahhüt ve ödeme esaslarına uygun karşılanır.

Kayıtlı Sermaye Sistemi

Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden şirketlerde yönetim kurulu, esas sözleşmeyle belirlenen tavan içinde kalmak şartıyla sermayeyi artırmaya yetkilidir. Bu sistem, halka açık ve büyük şirketlere hız ve esneklik sağlar.

Rüçhan Hakkı

Sermaye artırımında mevcut pay sahipleri, yeni payları öncelikle alma (rüçhan) hakkına sahiptir. Bu hak, ancak haklı sebeplerin varlığında ve genel kurulun nitelikli çoğunluğuyla sınırlandırılabilir.

Hukuki Destek

Sermaye artırımı, esas sözleşme değişikliği ve tescil gerektiren teknik bir süreçtir. İşlemlerin doğru yürütülmesi ve pay sahiplerinin haklarının korunması için hukuki destek almanız önemlidir.

Genel Kurul Kararına Karşı İptal Davası

Sermaye artırımı esas sözleşme değişikliği gerektirdiğinden, artırıma ilişkin genel kurul kararı iptal davasına konu edilebilir. Kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı olan genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.445). Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir; sürenin geçirilmesi dava hakkını sona erdirir. Bu nedenle karar tarihinin ve toplantı tutanağının aslına uygun biçimde saklanması önem taşır.

Dava açabilecek kişiler kanunda ayrıca gösterilmiştir (TTK m.446). Toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri ile çağrının usulüne uygun yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini ya da katılma ve oy kullanma hakkının haksız biçimde engellendiğini ileri süren pay sahipleri bu kapsamdadır. Yönetim kurulu ile kararın yerine getirilmesi kişisel sorumluluğuna yol açacak yönetim kurulu üyeleri de dava açabilir. Muhalefet şerhinin tutanağa doğru yazdırılması bu nedenle belirleyicidir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Uygulamada en sık rastlanan hata, iç kaynaklardan yapılan artırım dışında, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmeden artırıma girişilmesidir (TTK m.456). Ödenmemiş pay bedeli bulunduğu sürece taahhüt yoluyla artırım yapılamaz. İkinci sık hata, yönetim kurulu beyanının kanunun aradığı içerikle düzenlenmemesi ve beyanda artırımın gerekçesi ile kaynaklarının somut biçimde gösterilmemesidir. Bu eksiklikler tescil aşamasında evrakın iadesine ve sürecin uzamasına yol açar. Ayrıca nakdî pay bedellerinin kanunun aradığı biçimde bankaya yatırıldığının belgelenmemesi, sicil müdürlüğünce istenen evrakın tamamlanmasını geciktirir.

Rüçhan hakkının kullanım süresinin ve usulünün kararda açıkça gösterilmemesi ile bu hakkın sınırlandırılmasında haklı sebebin somut biçimde gerekçelendirilmemesi de sık görülen hatalardandır. İç kaynaklardan yapılan artırımda, sermayeye eklenecek fonların varlığının onaylanmış mali tablolarla doğrulanmaması ayrı bir eksikliktir. Kararın ve esas sözleşme değişikliğinin ticaret siciline süresinde tescil ettirilmemesi ise artırımın hüküm doğurmasını geciktirir ve pay sahipleri arasında yeni uyuşmazlıklar doğurur. Tescil ve ilan tamamlanmadan yeni payların dağıtılmaya çalışılması da uygulamada sıkça karşılaşılan bir usul hatasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Anonim şirkette sermaye artırımı nasıl yapılır?

Esas sermaye sisteminde artırım, genel kurulun esas sözleşme değişikliği kararıyla yapılır; kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kurulu, esas sözleşmedeki tavan içinde kalarak artırıma karar verebilir. Artırım; dış kaynaklardan, iç kaynaklardan veya şartlı sermaye artırımı yoluyla gerçekleştirilebilir. Süreç 6102 sayılı TTK m.456 ve devamında düzenlenmiş olup ticaret siciline tescil ile tamamlanır.

Sermaye artırımında rüçhan hakkı nedir, sınırlandırılabilir mi?

Rüçhan hakkı, mevcut pay sahiplerinin yeni çıkarılan payları öncelikle alma hakkıdır ve 6102 sayılı TTK m.461'de düzenlenmiştir. Bu hak ancak haklı sebeplerin varlığı hâlinde ve genel kurulun nitelikli çoğunlukla alacağı kararla sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Pay sahipleri haklı sebep bulunmaksızın bu haktan yoksun bırakılamaz.

Kayıtlı sermaye sistemi ile esas sermaye sistemi arasındaki fark nedir?

Temel fark, artırıma karar veren organdır. Esas sermaye sisteminde yetki genel kuruldadır ve her artırım esas sözleşme değişikliği gerektirir; kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kurulu, esas sözleşmede belirlenen tavana kadar artırım yapabilir. Kayıtlı sermaye sistemi 6102 sayılı TTK m.460'ta düzenlenmiş olup sürece hız ve esneklik kazandırır.