Pay Sahipliğinden Doğan Haklar

Malvarlıksal Haklar

Pay sahibinin malvarlıksal hakları; dağıtılan kârdan pay alma (kâr payı), şirketin tasfiyesinde tasfiye payına katılma ve yeni pay alma (rüçhan) haklarını kapsar. Bu haklar, pay sahibinin yatırımının ekonomik karşılığını oluşturur.

Yönetsel Haklar

Yönetsel haklar; genel kurula katılma, oy kullanma, bilgi alma ve inceleme, iptal davası açma gibi hakları içerir. Bu haklar, pay sahibinin şirket yönetimine katılımını ve denetimini sağlar.

Azlık Hakları

Sermayenin belirli bir oranını temsil eden pay sahipleri (azlık), genel kurulun toplantıya çağrılmasını, gündeme madde eklenmesini ve özel denetçi atanmasını isteme gibi haklara sahiptir. Azlık hakları, çoğunluğa karşı koruma sağlar.

Eşit İşlem İlkesi

Pay sahipleri, aynı durumda eşit işleme tabi tutulur. Şirket organları, pay sahipleri arasında haklı bir sebep olmaksızın ayrım yapamaz. Bu ilke, küçük pay sahiplerinin korunmasının temelidir.

Hukuki Destek

Pay sahibi haklarının korunması ve kullanılması, şirket içi uyuşmazlıklarda belirleyicidir. Haklarınızın değerlendirilmesi için hukuki destek alabilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Pay sahipliğinden doğan uyuşmazlıklar, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda düzenlenen hususlardan kaynaklandığı için mutlak ticari dava niteliğindedir ve tarafların sıfatına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara, asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla bakar. Görev kuralı kamu düzenindendir ve mahkemece yargılamanın her aşamasında resen gözetilir. Genel kurul kararlarının iptali istemi bakımından ise Kanunun 445. maddesi, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesini açıkça yetkili kılmıştır.

Azlık haklarının kullanılmasında da başvurulacak yargı yeri aynıdır. Çağrı veya gündeme madde eklenmesine ilişkin istem yönetim kurulunca reddedilir ya da süresinde olumlu yanıt verilmezse, Kanunun 412. maddesi uyarınca genel kurulun toplantıya çağrılmasına şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi karar verebilir. Özel denetim isteminin genel kurulca reddi hâlinde de aynı mahkemeye başvurulur. Bilgi alma ve inceleme istemi cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen ya da ertelenen pay sahibi ise on gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir.

Süreler ve Hak Düşürücü Süreler

Genel kurul kararlarına karşı iptal davası, 6102 sayılı Kanunun 445. maddesi uyarınca karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; geçirilmesi hâlinde karar, sakatlığa rağmen geçerliliğini sürdürür. Dava açabilecek kişiler Kanunun 446. maddesinde sayılmıştır; toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri bunların başında gelir. Bu nedenle muhalefet şerhinin toplantı tutanağına açıkça yazdırılması, dava hakkının korunması bakımından belirleyici bir adımdır. Toplantıya çağrının usulsüz yapılması gibi hâllerde ise dava hakkı, muhalefet şerhi koşuluna bağlı olmaksızın doğar.

Butlanla sakat kararların tespiti istemi ise süreye bağlı değildir; pay sahibinin vazgeçilemez haklarını ortadan kaldıran veya anonim şirketin temel yapısına aykırı kararlar bakımından bu yol açıktır. Bilgi alma isteminin reddi hâlinde mahkemeye başvuru süresi on gündür ve kısalığı nedeniyle çoğunlukla gözden kaçar. Özel denetim isteminin genel kurulca reddedilmesi durumunda ise pay sahipleri, kanunda öngörülen süre içinde mahkemeye başvurmalıdır. Süreler işlemeye başlarken toplantı tarihinin esas alınması, ayrı bir tebligat beklenmemesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anonim şirkette pay sahibinin hakları nelerdir?

Pay sahipliği hakları malvarlıksal ve yönetsel olmak üzere ikiye ayrılır. Malvarlıksal haklar; kâr payı, tasfiye payı ve yeni pay alma hakkıdır. Yönetsel haklar ise genel kurula katılma ve oy kullanma, bilgi alma ve inceleme, genel kurul kararlarının iptalini isteme haklarını kapsar (6102 sayılı TTK).

Kâr payı hakkı nasıl doğar?

Her pay sahibi, kanun ve esas sözleşme hükümlerine göre pay sahiplerine dağıtılması kararlaştırılmış net dönem kârına payı oranında katılma hakkına sahiptir (TTK m.507). Kâr payı ancak net dönem kârından ve bunun için ayrılmış yedek akçelerden dağıtılabilir; dağıtım kararını genel kurul verir.

Azlık pay sahiplerinin hangi hakları vardır?

Sermayenin belirli bir oranını temsil eden pay sahipleri; genel kurulun toplantıya çağrılmasını ve gündeme madde eklenmesini isteme (TTK m.411) ile özel denetçi atanmasını talep etme (TTK m.438) gibi haklara sahiptir. Ayrıca pay sahipleri eşit şartlarda eşit işleme tabi tutulur (TTK m.357).