Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar

Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesine göre, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile kanunda açıkça uzlaştırma kapsamında olduğu belirtilen suçlar uzlaştırmaya tabidir. Şikâyete bağlı olsa dahi cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda (TCK m.123/A) ve hakaret suçunda (TCK m.125) uzlaştırma yoluna gidilemez.

Bir suçun uzlaştırma kapsamında bulunması, mağdur ile fail arasında müzakere imkânı açar. Uzlaştırma, hem soruşturma hem de kovuşturma aşamasında uygulanabilir.

Uzlaştırma Süreci ve Uzlaştırmacı

Uzlaştırma işlemleri, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosu tarafından görevlendirilen bir uzlaştırmacı eliyle yürütülür. Uzlaştırmacı, tarafları bilgilendirir, iradelerini serbestçe açıklamalarını sağlar ve müzakereleri yönetir.

Tarafların uzlaşmayı kabul etmeleri iradi olmalıdır; baskı veya tehditle sağlanan uzlaşma geçersizdir. Uzlaştırmacı, süreç sonunda düzenlediği raporu büroya ve dosyaya sunar.

Uzlaşmanın Hukuki Sonuçları

Soruşturma aşamasında uzlaşma sağlanırsa Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir; edimin ileri tarihe bırakılması hâlinde ise sonuç edimin yerine getirilmesine bağlanır. Kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanırsa mahkeme davanın düşmesine karar verir.

Uzlaşma sonunda taraflarca kararlaştırılan edim yerine getirilmezse, uzlaşma gerçekleşmemiş sayılır ve yargılamaya devam edilir. Uzlaşma girişiminin başarısız olması, tarafların temel haklarını ortadan kaldırmaz.

Uzlaştırmada Süreler ve Sürecin İşleyişi

Ceza Muhakemesi Kanunu m.253, uzlaştırma teklifinin şüpheli veya sanık ile mağdur yahut suçtan zarar görene yapılmasını düzenler. Teklifte bulunulduktan sonra kanunda öngörülen süre içinde kararını bildirmeyen ilgili, teklifi reddetmiş sayılır. Uzlaştırmacı, görevlendirildiği ve dosya örneğini teslim aldığı tarihten itibaren otuz gün içinde süreci sonuçlandırır; uzlaştırma bürosu bu süreyi en çok yirmi gün uzatabilir. Süreler, sürecin belirsiz biçimde uzamasını ve soruşturmanın gecikmesini önlemeye yöneliktir. Teklifin usulüne uygun ve anlaşılır biçimde yapılması beklenir.

Uzlaşma teklifi reddedilse dahi taraflar, uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler. Uzlaşma sağlanamazsa soruşturma ve kovuşturma genel hükümlere göre sürdürülür ve kural olarak aynı fiil bakımından yeniden uzlaştırma yoluna gidilmez. Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz. Bu güvence, tarafların müzakere sırasında serbestçe konuşabilmesini sağlamayı amaçlar. Bu nedenle müzakerede ileri sürülen görüşler dosyaya delil olarak yansıtılmaz. Tarafların iradesi her aşamada serbest kalır.

Edimin İcrası ve Sık Yapılan Hatalar

Kararlaştırılan edim, uzlaşma belgesinin düzenlendiği anda yerine getirilebileceği gibi ileri bir tarihe de bırakılabilir. Edimin ileri tarihe bırakıldığı hâllerde soruşturma aşamasında kamu davasının açılmasının ertelenmesine, kovuşturma aşamasında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir. Ceza Muhakemesi Kanunu m.253, edimin yerine getirilmemesi hâlinde uzlaşma raporu veya belgesinin İcra ve İflas Kanunu m.38'de yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılacağını kabul eder; böylece alacaklı doğrudan icraya başvurabilir. Bu nedenle belgenin icra edilebilir biçimde düzenlenmesi önem taşır.

Uygulamada en sık yapılan hata, edimin konusunun, tutarının, ödeme tarihinin ve ödeme biçiminin belgede açık biçimde yazılmamasıdır; belirsiz ifadeler icra aşamasında sorun doğurur. Teslim veya onarım gibi edimlerde yer ve süre belirtilmemesi de aynı sonucu verir. Birden çok fail bulunan dosyalarda Kanun m.255 uyarınca yalnızca uzlaşan kişinin uzlaşmadan yararlanacağının gözden kaçırılması bir başka hatadır. Uzlaşmanın hukuk davası ve tazminat hakkına etkisinin belgede düzenlenmemesi de ileride ayrı bir uyuşmazlığa yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi suçlar uzlaştırmaya tabidir?

5271 sayılı CMK m.253 uyarınca şikâyete bağlı suçlar ile kanunda açıkça uzlaştırma kapsamında sayılan suçlar tabidir. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bu kapsamın dışındadır.

Uzlaşma sağlanırsa ceza davası ne olur?

Soruşturmada uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilir; kovuşturmada uzlaşma sağlanırsa mahkeme davanın düşmesine karar verir.

Uzlaşma şartını yerine getirmezsem ne olur?

Kararlaştırılan edim yerine getirilmezse uzlaşma gerçekleşmemiş sayılır ve ceza yargılamasına kaldığı yerden devam edilir.