Tacir Sıfatı ve Sonuçları

Tacir Kimdir?

Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa kendi adına işleten kişi tacirdir (TTK m.12). Ticaret şirketleri ile amacına ulaşmak için ticari işletme işleten dernek ve vakıflar gibi tüzel kişiler de tacir sayılır (TTK m.16).

Tacir sıfatının kazanılması, kişiye bir dizi hak tanırken aynı zamanda önemli yükümlülükler yükler.

Tacir Olmanın Sonuçları

Tacirler iflasa tabidir, ticaret unvanı seçmek ve kullanmak, ticari defter tutmak ve işletmeyi ticaret siciline tescil ettirmek zorundadır. Tacir, ticari işletmesiyle ilgili faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi davranmakla yükümlüdür (TTK m.18/2).

Tacirler arasındaki ticari iş ve ilişkilerde ticari örf ve âdet ile ticari faiz kuralları uygulanır; ayrıca fatura ve teyit mektubu gibi belgelere özel sonuçlar bağlanır.

Basiretli İş İnsanı Ölçütü

Basiretli iş insanı gibi davranma yükümlülüğü, tacirin sözleşme ve işlemlerinde ortalama bir tacirden beklenen öngörü ve özeni göstermesini gerektirir. Bu ölçüt, tacirin sorumluluğunun değerlendirilmesinde belirleyici olur.

Ticari Davalarda Görevli Mahkeme

Her iki tarafın da tacir olması ve uyuşmazlığın tarafların ticari işletmesiyle ilgili bulunması hâlinde dava ticari dava sayılır; ayrıca kanunda sayılan bazı hususlardan doğan davalar, taraflarının sıfatına bakılmaksızın ticari dava niteliğindedir (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4). Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir (m.5). Görev kuralının kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle bu husus mahkemece resen gözetilir.

Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisidir ve göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresindeki bir ticari davada görev kuralına dayanılmamış olması ise görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder (TTK m.5). Bu düzenleme, mahkeme teşkilatının bulunmadığı yerlerde usul ekonomisini gözeterek hak kaybını önlemeyi amaçlar. Bu hüküm, yalnızca asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevreleri bakımından uygulanır.

Ticari Davalarda Dava Şartı Arabuluculuk

Türk Ticaret Kanunu'nda ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir. Sürenin sonunda anlaşma sağlanamazsa arabulucu son tutanağı düzenleyerek faaliyeti sona erdirir ve dava yolu açılır. Sürelerin işlemeye başladığı an, arabulucunun görevlendirildiği tarihtir.

Arabuluculuk süreci işletilmeden açılan dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir. Bu nedenle tacirin alacağını dava yoluyla istemeden önce arabuluculuk başvurusunu yapması ve anlaşmama hâlinde son tutanağı dava dilekçesine eklemesi gerekir. Ticari defterlerin usulüne uygun ve düzenli tutulmuş olması, hem arabuluculuk görüşmelerinde hem de yargılamada tacirin iddiasını desteklemesi bakımından önemli bir avantaj sağlar. Görüşmelere geçerli bir mazeret göstermeksizin katılmayan tarafın, yargılama giderleri bakımından olumsuz sonuçla karşılaşabileceği de gözetilmelidir. Defterlerin usulüne uygun tutulmaması ise tacir aleyhine sonuç doğurabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Esnaf ile tacir arasındaki fark nedir?

Tacir bir ticari işletmeyi kendi adına işletir ve TTK yükümlülüklerine tabidir; esnaf ise faaliyeti sınırlı ve gelir düzeyi düşük olan kişidir, farklı bir rejime tabidir.

Tacir olmanın temel yükümlülükleri nelerdir?

Ticari defter tutma, ticaret unvanı kullanma, sicile tescil ve basiretli iş insanı gibi davranma başlıca yükümlülüklerdir; tacir ayrıca iflasa tabidir.

Şirketler tacir sayılır mı?

Evet. Ticaret şirketleri tüzel kişi tacir olarak kabul edilir ve tacirlere ilişkin hükümlere tabidir.