Ticari işletme rehni, işletmenin zilyetliği devredilmeden bir kredi borcuna teminat olarak rehnedilmesine imkân tanır. Rehin, ticaret siciline tescil ile kurulur ve işletmenin faaliyetini sürdürmesine engel olmaz.
Taşınır rehninde kural teslim olsa da, ticari işletme rehni işletmenin teslimi olmaksızın kurulabilir. Böylece işletme sahibi, üretim ve ticari faaliyetini sürdürürken işletmeyi teminat olarak gösterebilir.
Ticari işletme rehni; ticaret unvanı, işletme adı, menkul işletme tesisatı ve sınai haklar gibi unsurları kapsar. Rehnin kapsamına giren unsurların rehin sözleşmesinde ve sicil kaydında açıkça gösterilmesi gerekir.
Rehin, rehin sözleşmesinin düzenlenmesinin ardından rehinli taşınır sicili veya ticaret siciline tescil ile kurulur. Tescil, rehnin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi bakımından kurucu niteliktedir.
İşletme sahibi, rehnin kapsamındaki değerleri koruma ve işletmenin değerini düşürmeme yükümlülüğü altındadır. Alacaklı ise borç ödenmediğinde rehnin paraya çevrilmesi yoluyla alacağını tahsil edebilir.
Borç ödenmezse rehin, icra yoluyla paraya çevrilir. Rehin sözleşmesinin kapsamının doğru belirlenmesi, tescil işlemleri ve uyuşmazlıkların yönetimi ticaret hukuku avukatı desteğiyle yürütülmelidir.
Borçlunun temerrüde düşmesi hâlinde alacaklının önünde birden fazla seçenek bulunur. Alacaklı, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatarak rehinli değerlerin satışını isteyebilir. 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu ayrıca borç ödenmediğinde alacaklıya; rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini talep etme, alacağını varlık yönetim şirketine devretme, kiralama ve lisans hakkını kullanma gibi imkânlar tanımıştır. Hangi yolun seçileceği teminatın niteliğine göre değişir. Seçilecek yolun, işletmenin faaliyetini sürdürebilmesi ve alacağın tahsil hızı üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Bu seçeneklerin kullanılabilmesi, rehin sözleşmesinde ve sicil kaydında öngörülmüş olmasına bağlıdır; bu nedenle sözleşme metninin baştan özenle hazırlanması gerekir. Mülkiyetin devri talebinde rehinli değerin gerçek piyasa değeri esas alınır ve alacağı aşan kısım borçluya ödenir. Alacaklının, alacağından fazlasını elde etmesini önleyen bu denge kuralı emredici niteliktedir. Rehnin paraya çevrilmesi yolunda ise satış ve ihale işlemlerine karşı icra mahkemesine başvurulabilir. Rehinli alacaklıların birden fazla olduğu hâllerde derece ve sıra ilişkisi ayrıca önem kazanır ve paylaşım buna göre yapılır.
Ticari işletme rehninden doğan uyuşmazlıklar ticari nitelikte olduğundan asliye ticaret mahkemesinde görülür. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından, ticari davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Buna karşılık rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapılan takipte, icra işlemlerine yönelik şikâyet ve itirazlar icra mahkemesinin görev alanına girer. Doğru merciin seçilmesi, süre kaybını ve usulden ret sonucunu önler. Tarafların geçerli bir yetki sözleşmesi yapmış olması hâlinde, kararlaştırılan mahkeme de uyuşmazlığı çözmeye yetkili hâle gelir.
Uygulamada en çok tartışılan konu, rehnin kapsamının belirlenmesidir. Sözleşmede ve sicilde açıkça gösterilmeyen unsurların rehin kapsamında sayılmaması nedeniyle alacaklı, beklediği teminattan yoksun kalabilir. İşletmenin devri, unvan değişikliği veya rehinli değerlerin yenilenmesi hâllerinde sicil kaydının güncellenmemesi de sık görülen bir eksikliktir. Rehinli taşınırın alacaklının bilgisi dışında devredilmesi ise hukuki sorumluluğun yanında cezai sonuçlar da doğurabilir. Sözleşme hazırlanırken rehne konu unsurların ayrıntılı biçimde listelenmesi ve düzenli olarak güncellenmesi yerinde olur. Böylece hem teminatın kapsamı hem de tarafların yükümlülükleri açık biçimde ortaya konulmuş olur.
Evet. Taşınır rehninde kural teslim olsa da, ticari işletme rehni işletmenin teslimi olmaksızın kurulabilir. Böylece işletme sahibi, üretim ve ticari faaliyetini sürdürürken işletmeyi teminat olarak gösterebilir (6750 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat).
Ticari işletme rehni; ticaret unvanı, işletme adı, menkul işletme tesisatı ve sınai haklar gibi unsurları kapsar. Kapsama giren unsurların rehin sözleşmesinde ve sicil kaydında açıkça gösterilmesi gerekir; aksi hâlde kapsam tartışmalı hâle gelir.
Rehin, sözleşmenin düzenlenmesinin ardından rehinli taşınır siciline veya ticaret siciline tescil ile kurulur. Tescil, rehnin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi bakımından kurucu niteliktedir; tescil edilmeyen rehin üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.
Ticari işletme rehni, teminat sözleşmeleri ve uyuşmazlıklarında hukuki destek için bize ulaşın.