Ticari İşlerde Faiz ve Temerrüt

Ticari İşlerde Faiz

Ticari işlerde faiz, tarafların ticari ilişkilerinden doğan para borçlarına uygulanan faizdir. Ticari işlerde faiz oranı kural olarak taraflarca serbestçe kararlaştırılabilir; bu yönüyle adi işlerden ayrılır (TTK m.8).

Faiz ödenmesi gereken hâller ve oranı sözleşmede belirlenmemişse, ilgili mevzuattaki oranlar uygulanır.

Temerrüt Faizi

Borçlunun temerrüde düşmesi hâlinde, alacaklı temerrüt faizi talep edebilir. Ticari işlerde, sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa avans faiz oranı esas alınarak temerrüt faizi hesaplanır. Bu durum, ticari hayatın hızına uygun bir koruma sağlar.

Tacirler arasındaki ilişkilerde faiz, ticari işin niteliğine göre değerlendirilir.

Bileşik Faiz

Kural olarak faize faiz yürütülmesi sınırlıdır; ancak ticari işlerde, kanunda öngörülen koşullarla bileşik faiz uygulanması mümkün olabilir (TTK m.8/2). Bu istisnai durumun koşulları dikkatle değerlendirilmelidir.

Temerrüdün Doğması ve Faizin Başlangıcı

Faiz talebinin dayanağı çoğu zaman borçlunun temerrüde düşmüş olmasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.117 uyarınca muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa edileceği gün taraflarca belirlenmişse veya sözleşmede saklı tutulan bildirimle belirlenecekse, bu günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. Aynı Kanunun m.120 hükmü ise temerrüt faizi oranına ilişkindir. Sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; ticari işlerde avans faiz oranının esas alınacağı kabul edilmiştir.

Tacirler arasındaki ilişkilerde ihtarın şekli de önemlidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.18 uyarınca, diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla ya da güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılması gerekir. Ayrıca aynı Kanunun m.21 hükmüne göre bir faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır. Bu kural, faize esas alacağın miktarının belirlenmesinde doğrudan etkilidir.

Görevli Mahkeme ve Dava Şartı Arabuluculuk

Ticari işlerden doğan faiz ve alacak uyuşmazlıklarında görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, hangi davaların ticari dava sayılacağını; m.5 ise bu davalarda asliye ticaret mahkemesinin görevli olduğunu düzenler. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar. Yetki bakımından genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesi olmakla birlikte, sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir; tacirler arasında geçerli bir yetki sözleşmesi de yapılabilir.

Türk Ticaret Kanunu m.5/A uyarınca, ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Asıl alacakla birlikte istenen faiz talepleri de bu kapsamda değerlendirilir. Arabuluculuk sürecinde anlaşmaya varılamazsa düzenlenen son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir. Bu belge sunulmadığında mahkeme kesin süre verir; süre içinde de sunulmazsa dava usulden reddedilir. Anlaşma sağlanması hâlinde ise tutanak, koşulları varsa ilam niteliğinde belge sayılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari işlerde faiz oranı serbest mi?

Evet. Ticari işlerde faiz oranı kural olarak taraflarca serbestçe kararlaştırılabilir; kararlaştırılmamışsa mevzuattaki oranlar uygulanır.

Temerrüt faizi nasıl belirlenir?

Sözleşmede oran yoksa, ticari işlerde avans faiz oranı esas alınarak temerrüt faizi hesaplanır.

Faize faiz yürütülebilir mi?

Bileşik faiz kural olarak sınırlıdır; ticari işlerde ancak kanunda öngörülen koşullarla mümkün olabilir.