Sosyal Medyada Hakaret Suçu

Hakaret Suçunun Unsurları

Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle onuruna saldıran kişi hakaret suçunu işler (TCK m.125). Beğeni, yorum ve paylaşımlar da bu kapsamda değerlendirilebilir.

Eleştiri ile hakaret farklıdır; ifade özgürlüğü kapsamındaki sert eleştiriler suç oluşturmayabilir. Değerlendirmede kullanılan ifadelerin somut bağlamı esas alınır.

Aleniyet ve Ceza

Hakaretin alenen işlenmesi cezayı artıran bir hâldir (TCK m.125/4). Sosyal medya paylaşımları çoğu zaman aleni kabul edildiğinden, bu artırım gündeme gelebilir.

Hakaret suçunun cezası, temel hâlde belirli sürelerle hapis veya adli para cezasıdır; aleniyet ve diğer nitelikli hâller cezayı ağırlaştırır.

Şikâyet ve Delil

Hakaret, kural olarak şikâyete bağlı bir suçtur; mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır; hakaret suçunda bu süre her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.131, m.73/1-2). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret istisnadır.

Dijital delillerin (ekran görüntüsü, bağlantı, tarih) kaybolmadan tespiti önemlidir; noter tespiti veya adli bilişim incelemesi delil değerini güçlendirir.

Soruşturma Süreci ve Uzlaştırma

Şikâyet üzerine soruşturma, suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığınca yürütülür. Sosyal medya paylaşımlarında failin kimliğinin belirlenmesi için hesap bilgileri ve bağlantı kayıtları üzerinden inceleme yapılabilir. Hakaret, şikâyete bağlı olsa da uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında değildir; hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/3). Buna karşılık kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl hariç hakaret suçu önödeme kapsamına alınmıştır (Türk Ceza Kanunu m.75/6-a-2). Önödeme miktarı Cumhuriyet savcılığının tebliğinden itibaren on gün içinde ödenirse kamu davası açılmaz. Ödeme yapılmazsa süreç olağan biçimde devam eder ve dosya iddianame düzenlenmek üzere değerlendirilir.

Önödeme gerçekleşmezse iddianame düzenlenir ve dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Yargılamada paylaşımın bağlamı, tarafların konumu ve kullanılan ifadelerin ağırlığı birlikte değerlendirilir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret bakımından şikâyet aranmadığı gibi, bu hâlde önödeme hükümleri de uygulanmaz. Mağdurun kişilik haklarına yönelik saldırı nedeniyle ayrıca hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açması mümkündür; ceza yargılamasının sonucu bu davayı kendiliğinden belirlemez. Tazminat davası ayrı bir zamanaşımı süresine tabi olduğundan, ceza sürecinin sonucu beklenirken bu sürenin izlenmesi gerekir. Paylaşımın bir kişiyi değil de gerçeğe aykırı bilgiyle kamuoyunu hedef aldığı durumlar için dezenformasyon suçu başlığı ayrıca incelenebilir.

İçeriğin Kaldırılması ve Erişimin Engellenmesi

Kişilik hakkı ihlali nedeniyle sulh ceza hâkimliğinden içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi istenmesine imkân veren 5651 sayılı Kanun m.9, Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle ceza sürecinden bağımsız olarak içeriğin kaldırılması, talebin içerik veya yer sağlayıcısına iletilmesi ya da hukuk mahkemesinden kişilik hakkının korunmasına yönelik ihtiyati tedbir istenmesi yoluyla sağlanabilir (Türk Medeni Kanunu m.24-25). Karar, yalnızca ihlale konu içerikle sınırlı olacak biçimde verilir; bu sınırlılık ifade özgürlüğüyle kurulan dengenin sonucudur. Talebin, ihlal edildiği ileri sürülen kişilik hakkı ile paylaşım arasındaki bağlantıyı açıkça ortaya koyması beklenir.

Erişimin engellenmesi kararının uygulanması, ilgili kuruma bildirilmesiyle sağlanır. Bu yol içeriğin yayılmasını hızla durdurmayı amaçladığından tazminat ve ceza süreçlerinin yerine geçmez; üç yol birlikte işletilebilir. Başvurudan önce içeriğin bağlantı adresi, tarihi ve görüntüsü eksiksiz biçimde tespit edilmelidir. İçeriğin sonradan silinmesi ihtimaline karşı noter aracılığıyla veya mahkemeden delil tespiti istenerek kayıt altına alınması, sonraki aşamalarda ispat kolaylığı sağlar. Ayrıca paylaşımın çoğaltılarak başka hesaplarda yayıldığı hâllerde, her bağlantı adresinin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Sosyal medyada hakaretin cezası nedir?

Hakaret hapis veya adli para cezasını gerektirir; alenen işlenmesi cezayı artırır. Sosyal medya paylaşımları çoğu zaman aleni kabul edilir.

Ne kadar sürede şikâyet etmeliyim?

Fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalısınız; bu süre her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/2). Süre geçerse şikâyet hakkı düşer.

Ekran görüntüsü delil olur mu?

Evet; ancak dijital delillerin tarih ve bağlantılarıyla birlikte, mümkünse noter tespiti veya bilişim incelemesiyle güçlendirilmesi önerilir.