Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Nedir?

Ortaklığın giderilmesi davası, paylı veya elbirliği mülkiyetine konu bir malda ortaklığa son vererek malın paydaşlar arasında paylaştırılmasını sağlayan davadır (TMK m.698-699). Halk arasında izale-i şuyu olarak bilinir.

Paydaşlardan her biri, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça her zaman paylaşma isteyebilir.

Aynen Taksim ve Satış Yoluyla Paylaşma

Paylaşma öncelikle malın aynen bölünmesi yoluyla yapılır. Aynen bölüşme mümkün değilse veya bölünme malın değerini önemli ölçüde düşürecekse, mal açık artırmayla satılarak bedeli paydaşlar arasında payları oranında dağıtılır.

Taşınmazlarda çoğu zaman aynen taksim mümkün olmadığından satış yoluyla paylaşmaya karar verilir.

Görevli Mahkeme ve Süreç

Ortaklığın giderilmesi davalarında sulh hukuk mahkemeleri görevlidir. Davaya tüm paydaşların dahil edilmesi zorunludur. Karar sonrası satış, satış memurluğu veya icra dairesi aracılığıyla gerçekleştirilir.

Paydaşların satış yerine kendi aralarında anlaşması da her zaman mümkündür.

Dava Şartı Arabuluculuk

Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (HUAK m.18/B). Arabulucuya başvurulmadan açıldığı anlaşılan dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir. Süreç, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yer arabuluculuk bürosuna yapılacak başvuruyla başlatılmalıdır. Bu aşamada paydaşlar aynen taksim ya da payın devri gibi çözümlerde anlaşabilir; tüm paydaşların sürece dâhil edilmesi zorunludur. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir; bu belge olmadan dava görülemez.

Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi, taşınmazla ilgili olarak kanunlarda yer alan sınırlamalar gözetilerek düzenlenir. Bu kapsamdaki anlaşma belgeleri için icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur; şerh, taşınmazla ilgili belgelerde taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden istenir (HUAK m.18/B). Mahkeme, anlaşmanın cebri icraya elverişliliğini ve kanuni sınırlamalara uyulup uyulmadığını denetler; gerektiğinde kurumlardan bilgi ister. Devre ilişkin anlaşmalarda şerhten sonra tapu müdürlüğünden tescil talep edilebilir. Şerh talebinde taşınmazın tapu bilgileri eksiksiz gösterilmelidir. Mahkeme, gerekli gördüğünde duruşma açarak inceleme yapabilir.

Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti

Ortaklığın giderilmesi davasında yargılama giderleri ve vekâlet ücreti, kural olarak paydaşlara payları oranında yüklenir. Davanın kabul edilmesi karşı tarafın haksızlığı anlamına gelmediğinden, giderler tek bir tarafın üzerinde bırakılmaz. Harç taşınmazın değeri üzerinden hesaplanır; keşif ve bilirkişi giderleri de yargılama giderlerine dâhildir. Davacı bu giderleri peşin karşılar ve payına düşmeyen kısmı sonradan diğer paydaşlardan talep edebilir. Tebligat sayısının fazlalığı, gider avansını artıran başlıca etkendir. Avansın yatırılmaması davanın işlemden kaldırılmasına yol açabileceğinden süreler dikkatle izlenmelidir.

Satış aşamasında satış giderleri satış bedelinden karşılanır, kalan tutar paylar oranında dağıtılır. Satışın hangi usulle yapılacağı ve giderlerin kapsamı kararda gösterilir. Paydaşlardan birinin vekille temsil edilmesi, diğer paydaşların pay oranına göre vekâlet ücretinden sorumlu tutulması sonucunu doğurabilir. Muhdesat iddiası bulunan paydaşın bu iddiasını ayrıca ispat etmesi gerekir; aksi hâlde paylaştırma, tapu kaydındaki paylar esas alınarak yapılır ve iddia sahibi zarara uğrayabilir. Paydaşların anlaşarak satıştan vazgeçmesi hâlinde dosya işlemden kaldırılabilir. Bu ihtimal, giderlerin sınırlı kalmasını sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Ortaklığın giderilmesi davasını kim açabilir?

Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki paydaşlardan her biri, kural olarak her zaman paylaşma (ortaklığın giderilmesi) isteyebilir.

Mal nasıl paylaştırılır?

Öncelikle aynen taksim denenir; mümkün değilse mal açık artırmayla satılır ve bedeli paylar oranında dağıtılır.

Hangi mahkeme görevlidir?

Ortaklığın giderilmesi davalarında sulh hukuk mahkemeleri görevlidir.