İddet Müddeti (Bekleme Süresi)

İddet Müddeti Nedir?

İddet müddeti (bekleme süresi), evliliğin sona ermesinden sonra kadının yeniden evlenebilmesi için geçmesi gereken süredir. Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe kadın yeniden evlenemez (TMK m.132).

Bu sürenin amacı, doğacak çocuğun soybağı bakımından karışıklığın önlenmesidir.

Sürenin Sona Ermesi

Kadının doğum yapmasıyla iddet müddeti kendiliğinden sona erer. Ayrıca kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK m.132/son).

Bu hâllerde mahkemeden bekleme süresinin kaldırılması talep edilebilir.

Uygulama

İddet müddetinin kaldırılması için açılan davalar, basit ve hızlı biçimde sonuçlanır. Gebelik bulunmadığının raporla ortaya konması, sürenin kaldırılmasını kolaylaştırır.

İddet müddeti yalnızca yeniden evlenmeyi sınırlar; kadının diğer hak ve işlemlerini etkilemez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Yargılama Usulü

Bekleme süresinin hâkim tarafından kaldırılması, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382/2-b uyarınca aile hukukuna ilişkin çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır. Çekişmesiz yargı işlerinde kural olarak sulh hukuk mahkemesi görevli ise de (HMK m.383), talep aile hukukundan doğduğundan 4787 sayılı Kanun m.4 gereği aile mahkemesi görevlidir; aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu işlere asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından ise HMK m.384 uygulanır ve talepte bulunan kişinin ya da ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkili kabul edilir.

Çekişmesiz yargı işlerinde niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır ve aksine hüküm yoksa resen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK m.385). Bu nedenle mahkeme, talep dilekçesiyle bağlı kalmadan gerekli gördüğü araştırmayı kendiliğinden yapabilir, sağlık kuruluşundan rapor isteyebilir. Talep dilekçesine nüfus kayıt örneği, boşanma ilamının kesinleşme şerhli sureti ve varsa gebelik bulunmadığına ilişkin rapor eklenir. Karar kesinleştiğinde nüfus müdürlüğüne bildirilir; böylece evlendirme memuru nezdinde bekleme süresine ilişkin engel ortadan kalkmış olur.

Bekleme Süresine Uyulmamasının Sonuçları

Bekleme süresi dolmadan yapılan evlenme başvurusu evlendirme memurunca reddedilir; bu ret kararına karşı yapılacak itiraz da aile hukukundaki çekişmesiz yargı işlerindendir (HMK m.382/2-b). Buna karşılık süreye uyulmadan bir nikâh kıyılmışsa, bu durum evliliği kendiliğinden geçersiz kılmaz. Türk Medeni Kanunu m.145'te sayılan mutlak butlan sebepleri arasında bekleme süresine aykırılık yer almaz. Dolayısıyla iddet müddeti, evlenme ehliyetini ortadan kaldıran bir engel değil, yalnızca evlenmenin belirli bir süre ertelenmesini gerektiren bir bekleme kuralıdır.

Sürenin asıl işlevi soybağı alanında ortaya çıkar. Türk Medeni Kanunu m.285'e göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bekleme süresine uyulmadan yeni bir evlilik kurulursa, önceki evliliğe bağlı babalık karinesi ile yeni evlilikten doğan karine çakışabilir ve çocuğun soybağı tartışmalı hâle gelir. Bu ihtimalde soybağının reddi veya babalık davası gündeme gelebileceğinden, evlenmeden önce mahkemeden bekleme süresinin kaldırılmasına karar verilmesini istemek ileride doğacak uyuşmazlıkları önler.

Sıkça Sorulan Sorular

İddet müddeti kaç gündür?

Evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gündür; bu süre dolmadan kadın kural olarak yeniden evlenemez.

İddet müddeti nasıl kaldırılır?

Kadının doğum yapması süreyi sona erdirir; gebe olunmadığının tespiti veya eşlerin yeniden evlenmek istemesi hâlinde mahkeme süreyi kaldırır.

İddet müddeti neden vardır?

Doğacak çocuğun hangi evlilikten olduğu konusunda soybağı karışıklığını önlemek amacıyla öngörülmüştür.