Mal Rejimi Sözleşmesi ve Seçimlik Rejimler

Mal Rejimi Sözleşmesi Nedir?

Eşler, aralarındaki mal rejimini bir sözleşmeyle belirleyebilir. Mal rejimi sözleşmesi yapılmazsa, kanunen yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202). Sözleşmeyle eşler, kanunda öngörülen diğer rejimlerden birini seçebilir.

Bu sözleşme, evlilik içinde malların yönetimi ve evliliğin sona ermesinde paylaşım bakımından önem taşır.

Seçilebilecek Rejimler

Eşler; mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir (TMK m.203 vd.). Her rejim, malların mülkiyeti ve tasfiyesi bakımından farklı sonuçlar doğurur.

Örneğin mal ayrılığı rejiminde her eş, kendi malvarlığı üzerinde bağımsızdır.

Şekil ve Zaman

Mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Sözleşme, evlenmeden önce veya evlilik süresince her zaman kurulabilir, değiştirilebilir veya kaldırılabilir (TMK m.205).

Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar bakımından yasal temsilcinin rızası gibi özel kurallar gözetilir.

Mal Rejiminin Sona Erme Anı ve Tasfiye

Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptal ya da boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde ise mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225). Bu kural, tasfiyede hangi malvarlığı değerlerinin hesaba katılacağını belirlediği için büyük önem taşır. Dava tarihinden sonra edinilen değerler kural olarak tasfiye dışında kalır.

Tasfiye, seçilen rejime göre farklı yürür. Edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağı ve değer artış payı hesaplanırken, mal ortaklığında ortaklık malları paylaşılır; mal ayrılığında ise kural olarak paylaşım söz konusu olmaz. Sözleşmeyle rejim değiştirilmişse, değişiklik tarihinden önceki döneme eski rejim hükümleri uygulanır. Bu nedenle sözleşmenin tarihi ve kapsamı, tasfiyenin dönemlere ayrılarak yapılmasını gerektirebilir. Tasfiye talepleri boşanma davasıyla birlikte ileri sürülse de karar kesinleşmeden sonuçlandırılamaz.

Alacaklıların Korunması ve Üçüncü Kişilere Etkisi

Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi; eşlerden birinin ya da ortaklığın alacaklılarının, üzerinden haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakmaz (TMK m.213). Kendisine böyle mallar geçen eş, borçlardan kişisel olarak sorumlu olur; ancak söz konusu malların borcu ödemeye yetmediğini ispat ettiği ölçüde sorumluluktan kurtulabilir. Bu düzenleme, mal rejimi sözleşmesinin alacaklılardan mal kaçırma aracı olarak kullanılmasını engellemeyi amaçlar ve eşler arasındaki iç ilişkiyi üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez kılar.

Uygulamada, borçlu eşin malvarlığını sözleşme yoluyla diğer eşe aktarması hâlinde alacaklılar tasarrufun iptali davası yoluna başvurabilir. Ayrıca muvazaa iddiası genel hükümlere göre ileri sürülebilir. Mal rejimi sözleşmesi üçüncü kişiler bakımından ancak kanunda öngörülen ölçüde sonuç doğurur; eşlerin daha önce doğmuş borçlardan sorumluluğu bu sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz. Sözleşme yapılırken mevcut borçların, teminatların ve kefaletlerin gözden geçirilmesi, sonradan doğacak uyuşmazlıkları azaltır. Rejim değişikliğinin tarihi ve kapsamı, alacaklılarla çıkabilecek tartışmalarda belirleyici olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Mal rejimi sözleşmesi ne işe yarar?

Eşlerin, yasal mal rejimi yerine kanunda öngörülen başka bir mal rejimini seçmesini sağlar.

Hangi rejimler seçilebilir?

Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimlerinden biri seçilebilir.

Sözleşme ne zaman ve nasıl yapılır?

Noterde düzenleme veya onaylama şeklinde, evlenmeden önce veya evlilik süresince yapılabilir.