Katılma Alacağı ve Değer Artış Payı

Yasal Mal Rejimi

Eşler aksini kararlaştırmadıkça, evlilik içinde edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir. Bu rejim, evlilik birliği içinde emekle edinilen malvarlığı değerlerinin, rejim sona erdiğinde eşler arasında paylaşılmasını esas alır.

Katılma Alacağı

Rejimin sona ermesi hâlinde her eş, diğerinin edinilmiş mallarının tasfiyesi sonucu oluşan artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur; buna katılma alacağı denir. Kişisel mallar ve miras gibi karşılıksız kazanımlar kural olarak bu hesaba dâhil edilmez.

Değer Artış Payı

Bir eş, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunmuşsa; tasfiyede bu katkısı oranında ve malın güncel değerine göre hesaplanan değer artış payı alacağını talep edebilir.

Hesap ve İspat

Katılma alacağı ve değer artış payının hesabı, malların edinme ve tasfiye tarihindeki değerleri ile katkıların belgelenmesine dayanır. Banka kayıtları, tapu ve sözleşmeler ispat açısından önemlidir. Talepler zamanaşımı süresine tabidir.

Hukuki Destek

Mal rejimi tasfiyesi teknik hesaplamalar ve titiz belge incelemesi gerektirir. Alacaklarınızın eksiksiz hesaplanması ve korunması için hukuki destek almanız yararınıza olur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Süreler

Katılma alacağı ve değer artış payı talepleri aile mahkemesinde ileri sürülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki bakımından kanun özel bir düzenleme getirmiştir: mal rejimi ölümle sona ermişse ölenin son yerleşim yeri mahkemesi, boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi hâlinde bu davalarda yetkili olan mahkeme, diğer durumlarda ise davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.214). Yetki kuralının doğru belirlenmesi, dosyanın yetkisizlikle gönderilmesini önler.

Talep, boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi ayrı bir dava olarak da ileri sürülebilir; ancak tasfiyeye ilişkin karar kural olarak mal rejimini sona erdiren boşanma hükmünün kesinleşmesine bağlıdır. Bu alacaklarda uygulanacak zamanaşımı süresi öğretide tartışılmış olup, Yargıtay uygulamasında genel zamanaşımı süresinin esas alındığı görülmektedir. Karşılıksız kazandırmalardan yararlanan üçüncü kişilere karşı açılacak dava hakkı ise, hakkın zedelendiğinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her hâlde rejimin sona ermesinden itibaren beş yıl geçmekle düşer (TMK m.241). Bu nedenle talebin gecikmeden ileri sürülmesi yerinde olur.

Hesaplamada Esas Alınan Değerler ve Ödeme Biçimi

Hesabın sonucunu belirleyen en kritik unsur, hangi tarihteki değerin esas alınacağıdır. Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır; edinilmiş mallara eklenecek değerler ise malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır (TMK m.235). Bu nedenle uzun süren yargılamalarda taşınmazın alım bedeli değil, tasfiye anındaki güncel değeri belirleyici olur ve bu değer çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle tespit edilir. Değer tespitinde taşınmazın imar durumu, konumu ve fiilî kullanımı birlikte dikkate alınır.

Edinilmiş mallara eklenecek değerler arasında, rejimin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan ve olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler yer alır (TMK m.229). Ödeme ayın veya para olarak yapılabilir; aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır. Derhâl ödeme borçlu eş için ciddi güçlük doğuracaksa erteleme istenebilir ve aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür (TMK m.239). Faiz isteminin dilekçede açıkça belirtilmesi yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Katılma alacağı nedir ve nasıl hesaplanır?

Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde her eşin diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde sahip olduğu alacak haktır (4721 sayılı TMK m.236). Artık değer, edinilmiş mallardan bu mallara ilişkin borçlar düşüldükten sonra kalan tutardır. Eşlerin karşılıklı alacakları takas edilir.

Değer artış payı alacağı hangi hâlde doğar?

Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiyede o malda ortaya çıkan değer artışından katkısı oranında alacak hakkı doğar. Bu alacak, malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır (TMK m.227).

Miras yoluyla kalan mallar katılma alacağı hesabına girer mi?

Hayır. Miras ve bağış gibi karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler ile eşin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya kişisel mal sayılır ve kural olarak katılma alacağı hesabına dâhil edilmez (TMK m.220). Ancak kişisel malların gelirleri edinilmiş mal kabul edilir; kişisel mala yapılan katkı için değer artış payı istenebilir.